FORUM KONUK DEFTERI MOVIE FLASH KLIPLER Lazca Dil Kursu Isim / Gramer / Lazuri Doviguram - Lazca Ögreniyorum /

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÇEVİRİ
Türkçe'den Lazca'ya

OFLİNE ÇEVİRİ
Türkce Lazca Sözlük Programı Lazuri Font - Lazca yazı karakterleri

Kısaltmalar

gyu.

yö.tsz.

yul.

yö.lok.

atn.

yö.yyk.

fur.

yö.dyk.

viw.

yö.dtm.

ark.

yö.dtm.yyk.

arş.

yö.nsz.

xop.

eö.nsz.

sap.

eö.ynl.

fra.

eö.dnl.

ing.

eö.2nl.

lat.

dö.syk.

ös.nsz.

dö.tsz.

ös.ynl.

dö.ytl.

dö.btl.

~ / /

  Uyari: Bu sayfada Lazca sözcükler için "Alboni Font"(yazı karakteri) kullanılmıştır. "Windows \ Fonts" dizininde Alboni Font olmayanlar karakterleri yanlış görecektir. Bunun olmaması için Windows\Fonts dizinine [Alboni Font'u buradan yükleyebilirsiniz]. Ayrıntılı bilgi için Lazuri Font ya da LazuriPC sayfamızı okuyunuz.

 

2

isim

2.      İsim/(Coxo)

Lazca isimlerde Almanca ve Fransızca vs. dillerde bulunan dişil, eril ayrımı yoktur. Yalnızca çoğul ve durum ekleri alırlar.

2.1.    Sayı

Çoğul eki genelde “-pe” bazen, “-lepe” olur. Çok heceli kelime sonunda bulunan “i”, “-pe” önünde “e”ye dönüşür.

Sıfatlar isim olarak kullanıldığı zaman çoğul eki alırlar. Örnekler için bu maddenin sonundaki Örnek D'ye bakınız. Fiil-isimler için, bkz. 39.

Örnek(Evuli[1])
A: -pe

xe el
xepe eller
bere çocuk
berepe çocuklar
müyapu çakal
müyapupe çakallar
buûüa[2] yaprak
buûüape yapraklar
mapxa açık hava
mapxape açık havalar

B: “i ” → “e”

méxuli armut
méxulepe armutlar
mbuli kiraz
mbulepe kirazlar
üiti parmak
üitepe parmaklar
mtuti ayı
mtutepe ayılar
mçxuri koyun
mçxurepe koyunlar
şuroni hayvan, koyun
şuronepe hayvanlar

İsim tek heceli ise “ i ”, “ e ”ye dönüşmez.

ti kafa
tipe kafalar
nâi arı iğnesi
nâipe arı iğneleri

C: -lepe
“-a” ile biten isimlerin bir kısmı “-lepe” olur.

 ndğa  gün
 ndğalepe  günler
 kva  taş
 kvalepe  taşlar
 nca  ağaç
 ncalepe  ağaçlar
 nöara  yazı
 nöaralepe  yazılar
 cuma  erkek kardeş
 cumalepe  erkek kardeşler

D:

 ğvari  ıslak
 ğvarepe  ıslak olanlar
 mçxu  kalın
 mçxupe  kalın olanlar
 möita  kırmızı
 möitalepe  kırmızı olanlar

Aşağıda Ör.ex.ev. E:'de anlatıldığı gibi, partisipler sıfatlar ile aynı kurala uyarlar. bkz. 35.

E
 ûaxeri  kırık
 ûaxerepe  kırık olanlar
 xinaperi ~ xenaperi ~ xveneri  yapılmış
 xinaperepe ~ xenerepe ~ xvenerepe  yapılmış olanlar
F:
İsim olarak kullanılmayınca sıfatlar “-pe” ekini almazlar
 ûaxeri ili  kırık kemik
 ûaxeri ilepe  kırık kemikler
 xinaperi dulya  yapılmış iş
 xinaperi dulyape  yapılmış işler

 2.2.    Durum(Xali)

Bütün Ergatif dillerde gözlemlendiği gibi, Lazcada aküzatif durum[3] (Türkçe gramerdeki “i hali”) bulunmamaktadır.

Çamlıhemşin[4] ve Ardeşen ilçelerinde konuşulan Lazca diyalektlerinde 2.2.2. ve 2.2.6. maddelerinde anlatılan Ergatif, Datif ve Yalın durumlar bulunmamaktadır.

2.2.1.  Yalın (Apsolütif[5]) durum/ (Absolutivi xali)

Yalın (Apsolütif), çoğul eki hariç hiçbir ek almayan durumdur.

2.2.1.1.Varlık fiili ile kullanımı

Varlık fiilinin (bkz. 31.) öznesi Yalın (Apsolütif) durumda olur

 

2.2.1.2.    Kopula[6] fiili ile kullanımı

Kopula fiilinin öznesi ve yüklemi Yalın (Apsolütif) durumda olur.

 

2.2.1.3.    Diğer fiiller ile kullanımı

Lazca Ergatif bir dildir. Genellikle Ergatif dillerde << nesneli[7] fiilin düz nesnesi, nesnesiz[8] fiilin öznesi ile aynı durumda olur>>. Ancak, her dilin ayrı bir sistemi vardır. Lazcanın Ergatifliğinde iki özel nokta vardır:

 

(1) Ergatif sözdiziminin yanı sıra Datif sözdiziminin de var olması

 

(2) Nesnesiz fiillerde üç çeşit sözdiziminin bulunması: Fiilin çeşidi ve kipine göre öznesi ya Yalın ya Ergatif ya da Datif durumda olur.

 

Lazca Ergatif sisteminin tanımı şöyle olur: << Yalın özneli, nesnesiz fiilin öznesi, Bildirme kipinde Yalın olur. Nesneli fiillerin düz nesnesi yine Yalın durumda olur.>>

 

2.2.2.  Ergatif (-k)/ (Ergativi)

 

2.2.2.1.    Yapım

Ergatif, Yalın duruma (tekil ve çoğul) “-k” eki konarak oluşturulur. Yöreye göre bazen “-ko, -ku” da olur.

 

2.2.2.2.    Kullanım (Oxmaru)

Bildirme kipi, İstek kipi, Emir kipi, Yasak kipi ve Dilek kipinde olan nesneli fiil ve Ergatif özneli nesnesiz fiilin öznesi, Ergatif olur. (Ayrıca, Ettirgen fiilin sözdizimi için bkz. 28.)

 

Tablo 5: Nesneli fiil

Özne Ergatif
Nesne Yalın veya Datif
Kip Bildirme kipi, İstek kipi, Emir kipi, Yasak kipi ve Dilek kipi

Örnek(Evuli)

Berek wari şums. atn. Çocuk su içiyor.

Berek ari şums. Viw. ark. Çocuk su içiyor.

Berek ai şups. xop. Çocuk su içiyor.

Tablo 6: Ergatif özneli nesnesiz fiil

Özne Ergatif
Kip Bildirme kipi, İstek kipi, Emir kipi, Yasak kipi ve Dilek kipi

Örnek(Evuli)

Berek ibgars. Çocuk ağlıyor.

Berek imgars. xop. çxa. Çocuk ağlıyor.

Tablo 7: Yalın özneli nesnesiz fiil

Özne Yalın
Kip Bildirme kipi, İstek kipi, Emir kipi, Yasak kipi ve Dilek kipi

Örnek(Evuli)

wari celulun. atn. Su akıyor.

ari gelulun. yul. Su akıyor.

2.2.3.  Datif (-s/ -z/ -so/ -su)/(Dativi)

2.2.3.1.      Yapım

Datif eki “-s ~ -z”dir. Yöreye göre bazen “-so, -su” da olur.

2.2.3.2. Kullanım(Oxmaru)

(1) Dolaylı tümleç datif olur.

(2)    Yeterlik kipi ve Tecrübe kipinde olan tüm fiillerin Eylemi yapanı (öznesi) datif olur.

(3)    Biçim bakımından Yeterlik kipi veya Tecrübe kipi gibi olan Hal fiilleri ve Hal değişme fiillerinin öznesi datif olur.

Örnek(Evuli)

(1) Bozok biöis nowers. Kız erkeğe bakıyor.

(2) Beres alen. Çocuk gidebiliyor.

(3) Beres anciren. Çocuğun uykusu var.

2.2.4.  Genitif (Genitivi)

Genetif durumdaki isim, sonraki ismin tamlayıcısı olur.

2.2.4.1.    Yapım

Lazca genitif eki “-şi ~ -ş” dir.

2.2.4.2.    Kullanım(oxmaru)

2.2.4.2.1.  İsim(coxo)


 Xasani   Hasan
 Xasanişi bere  Hasan'ın çocuğu

 nana  anne
 nanaşi  beroba  annenin çocukluğu

 Teona  Teona
 Teonaşi baba  Teona'nın babası

 Tutaste  Tutaste
 Tutasteşi nana  Tutaste'nin annesi

 sifûeri  atmaca
 sifûerişi ora  atmaca zamanı

2.2.4.2.2. İsim olarak kullanılan sıfat

mçxu kalın
mçxuşi aralarında iri olanı
mçxuş ûoroci güvercinin iri bir türü
möipe ince
möipeşi aralarında ince olan
möipeşi dulya işin hassas olanı, ince iş
gunâe/ ginâe uzun
gunâeşi aralarında uzun olanı 
gunâeşişi aralarında uzun olanının

 Not: “-şi” ekinin diğer kullanımı hakkında bkz. 13.1.3. ve 14.1.3.

2.2.5.  Yön durumları

Yön durumlarının biçimi ve kullanımı yöreye göre değişmektedir. Bazı yörelerde Direktif (Türkçedeki “E hali” karşılığı) ile Ablatif (Türkçedeki “Den hali” karşılığı) ayrımı yapılmamaktadır.

2.2.5.1.    Direktif(Direktivi)

Direktif eki yöreye göre “-şa ~ -şe” olur
oxorişa ~ oxorişe eve
noğaşa ~ noğaşe çarşıya
ncaşa ~ ncaşe ağaca

2.2.5.2.    Ablatif (Ablativi)

Ablatif eki yöreye göre “-şe ~ -şen” olur
oxorişe ~ oxorişen evden
noğaşe ~ noğaşen çarşıdan
ncaşe ~ ncaşen ağaçtan

2.2.5.3.    Direkfif-ablatif (Direktifivi do ablativi)

Bazı yörelerde direktif ile ablatif arasında ayrım olmaz. İki-yön durum eki olarak Atina diyalektlerinde “-şe” kullanılmaktadır.

 

Bu yörelerde, İki-yön durumundaki isim, birlikte kullanılan fiile göre “bir yere doğru” veya “bir yerden ayrılıp” anlamlarını vermektedir. Cümle içindeki kullanımı için, 12. madde ve sonrasında yer alan fiil çekimi ile ilgili maddelere bakınız.

oxorişe eve, evden
noğaşe çarşıya, çarşıdan
ncaşe ağaca, ağaçtan
germaşe dağa, dağdan

Not: Yön durum eklerinin diğer kullanımı hakkında bkz. 12.2.4., 13.1.4., 14.1.4., 14.2.5

2.2.6.  Yer durumu (Lokativi)

Bir şeyin bulunduğu yeri bildiren durumdur.

2.2.6.1. Yapım

Lokatif eki “ -s ~ -z ” dir. Yöreye göre bazen “-so ~ -su” biçiminde de olur. Datif ile aynı biçimli olmasına rağmen ayrı bir durumdur.

noğa çarşı
noğas ~ noğaz çarşıda
zuğa deniz
zuğas ~ zuğaz denizde
germa dağ
germas ~ germaz dağda
oxori ev
oxoris ~ oxoriz evde
onûule bahçe, tarla
onûules ~ onûulez bahçede, tarlada
Môoli İstanbul
Môolis ~ Môoliz İstanbul'da
Lazona Doğu Karadeniz'de Lazların yaşadığı yer
Lazonas ~ Lazonaz Lazona'da

2.2.7.  Araç durumu(Enstrumantali)

Araç durumu, bir hareket yapılırken kullanılan aracı gösteren durumdur.

2.2.7.1.Yapım

Araç durumu eki “-te ~ -ten” dir.

xami bıçak
 xamite(n)  bıçakla
 xepe  el, eller
 xepete(n)  elle
 üuçxe  ayak
 üuçxete(n)  ayakla
 bergi  kazma
 bergite(n)  kazma ile
 derdi  dert
 derdite(n)  dertle

[1] Evuli: Ardeşen-Tolikçeti'de “misal, örnek” anlamında kullnılmaktadır.

[2] Buûüa yul. = Pavri gyu. = Yaprak/ Leaf

[3] aküzatif (<Fra. accusatif, İng. accusative)

[4] Çamlıhemşin ilçesinin Lazca adı bulunmamaktadır. İlçe merkezine bağlı bir mahallenin adı olan “Vija ~ Vije” kelimesini Çamlıhemşinli Lazlar “Çamlıhemşin ilçesinde Lazların yaşamadıkları yer” anlamında kullanmaktadırlar.

[5] apsolütif: Bu terimi “nominatif” terimi ile karıştırmayınız. Nominatif, Ergatif sözdizimi olmayan dillerde “fiillerin öznesinin bulunduğu durum” demektir.

[6] kopula: (<lat. copula) matematik formül “a=b”deki “=” işaretinin işlevi. Türkçede “-im, -sin, -dir...” ekleri kopula işlevini yapmaktadır.

[7] Nesneli: Türkçe gramerde “geçişli”.

[8] Nesnesiz: Türkçe gramerde “geçişsiz”.


Untitled Document Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve/veya Lazuri.Com'un yazılı izni olmadıkça kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz.
Lazuri.Com


DİDİ LAZURİ NENAPUNA ÇIKTI !

Lazcanın Yazıya Geçirilmesinde Tarihsel Bir Adım!...
Bugüne kadar hazırlanmış en kapsamlı Lazca sözlük

Didi Lazuri Nenapuna, 17 yıl süren detaylı bir alan araştırması ve kaynak taraması sonucu vücuda getirilmiş, Lazcanın bütün diyalektlerini karşılaştırmalı olarak ele alan, Lazca üzerine yapılmış en uzun süreli çalışma olması itibariyle alanında tek!...

  • Seri/Sıra No.: Chiviyazıları: 244/Mjora:45
  • ISBN: 978-975-9187-40-8
  • 25 Bin Lazca kelime
  • Binlerce deyim ve atasözü
  • Detaylı olarak incelenmiş fiil biçimleri
  • Türkçe ve Latince karşılıklarıyla bitki ve hayvan adları
  • Her kelime için çok sayıda Lazca örnek ve açıklama
  • 1160 sayfa / Büyük boy / Sert kapak
  • Adres: Mühürdarbağı sk. 8/1 Kadıköy İst.
  • Tel.: 0 216 414 91 13/fax: 0 216 414 97 93/e-mail: bilgi@chiviyazilari.com
Lazuri.Com |  


Sözlük & Telaffuz

Derslerin yanısıra kullanabileceğiniz diğer sayfalar:

Laz Alfabesi ve Telaffuzu
(sesli örnekler)

Türkçe-Lazca Çeviri
(Online)

Lazuri-Turkuli Nenapuna
Lazca-Türkçe Sözlük
(Windows'unuza kurup ofline kullanabileceğiniz lazuri.com'un hazırladığı ücretsiz bir programdır)


Dersler

Önsöz (Giris)
Alfabe - Alboni
Kurs 01
Kurs 02
Kurs 03
Kurs 04
Kurs 05
Kurs 06
Kurs 07
Kurs 08
Kurs 09


Grameri & Gramer

Önsöz (Giris)
Kısaltmalar / İşaretler
Gramerin tam listesi(içindekiler)

01 Fonemler
02 İsimler
03 Zamir
04 Sıfat
05 Zarf
06 Ön-edat
07 Son-edat
08 Baglaç
09 Ünlem
10 Hayvana Emir ünlemi
11 Fiil: Sınıflandırma
12 Hareket Fiili: Bildirme kipi emperfekt
13 Hareket Fiili: Bildirme kipi perfekt
14 Hareket Fiili: İstek kipi
15 Hareket Fiili: Emir kipi
16 Hareket Fiili: Yasak kipi
17 "-Na" Soneki(1) Koşullu biçim
18 "-Na" Soneki(2) Belgisiz Kelimeler
19 Hareket Fiili: Dilek kipi
20 Hareket Fiili: Yeterlik kipi emperfekt
21 Yeterlik kipi perfekt
22 Hareket Fiili: Yeterlik istek kipi
23 "-Na" Soneki(3) Yeterlik kipi-koşullu biçim
24 Yeterlik-dilek kipi
25 Hareket Fiili: Tecrübe kipi
26 Hareket Fiili: Tümleç göstergesi
27 Hareket Fiili: Ettirgen
28 Hareket Fiili: Şahıssız fiil
29 Hal değişme fiili
30 Hal fiili
31 Kopula fiili
32 Başkalaşma fiili
33 Kök öneki
34 Mamtinoba
35 Fiilimsi: Partisip
36 Fiilimsi: Olumsuz fiil-zarf
37 Fiilimsi: Olumsuz fiil-sıfat
38 Fiilimsi: Gelecek zaman fiil-sıfat
39 Fiilimsi: Fiil-isim
40 "Na-" öneki
41 Söz aktarma edatı
42 Liste: Çok köklü fiil
43 Yöresel fiil çekim farkı
44 Yöresel kelime farkı
45 Liste: Fiil başları 1
45 Liste: Fiil başları 2
46 Liste: Diğer yapım ekleri
47 Lazca fonemler 1
47 Lazca fonemler 2
47 Lazca fonemler 3
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 1
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 2

 

   

 
Copyright © 2002-2017 Lazuri.Com | Telif Hakları saklıdır.