FORUM KONUK DEFTERI MOVIE FLASH KLIPLER Lazca Dil Kursu Lazca Fonemleri - 1/3 - / Gramer / Lazuri Doviguram - Lazca Öğreniyorum /

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÇEVİRİ
Türkçe'den Lazca'ya

OFLİNE ÇEVİRİ
Türkce Lazca Sözlük Programı Lazuri Font - Lazca yazı karakterleri

Kısaltmalar

gyu.

yö.tsz.

yul.

yö.lok.

atn.

yö.yyk.

fur.

yö.dyk.

viw.

yö.dtm.

ark.

yö.dtm.yyk.

arş.

yö.nsz.

xop.

eö.nsz.

sap.

eö.ynl.

fra.

eö.dnl.

ing.

eö.2nl.

lat.

dö.syk.

ös.nsz.

dö.tsz.

ös.ynl.

dö.ytl.

dö.btl.

~ / /

  Uyari: Bu sayfada Lazca sözcükler için "Alboni Font"(yazı karakteri) kullanılmıştır. "Windows \ Fonts" dizininde Alboni Font olmayanlar karakterleri yanlış görecektir. Bunun olmaması için Windows\Fonts dizinine [Alboni Font'u buradan yükleyebilirsiniz]. Ayrıntılı bilgi için Lazuri Font ya da LazuriPC sayfamızı okuyunuz.

 

47

Lazca Fonemleri - 1/3 -

47.  Fonetik: Lazca Fonemleri

Bir dilin fonemlerini anlatırken “sert”, “yumuşak”, “ince”, “kalın” gibi empresiyonist (izlenimci) kelimeleri kullanırsak herkesin duygusu aynı olmadığı için anlaşmazlık olur. Hele Türkçede benzeri bulunmayan fonemleri bu tür kelimelerle anlatmak imkansızdır. Dilbilimsel terimler ile Lazca fonemlerini tasvir edelim.

İlk önce fonemleri, alfabe sırasına göre değil, boğumlama şekline göre sınıflandıralım.

47.1.Vuayel

(Halk dilinde “sesli” bazılarına göre “ünlü”)

Lazca vuayelleri, alfabesinde A, E, İ, O ve U  harfleri ile yazılan fonemlerdir. Bir vuayel tek başına heceyi oluşturabilir.

Örnek:
aşi altı
eçi yirmi
iri herkes
okosale süpürge
uça siyah

Vuayel, normal konuşmada ses tellerinin titreşimi ile telaffuz edilir. Yani dilbilimsel terimle “sesli”dir. Ama fısıldanırken, ses tellerinin titreşimi olmaksızın telaffuz edildiğine göre “sessiz” olur. Lazca vuayelleri, dil ve dudakların durumlarına göre beş foneme ayrılırlar. Fonemler eğik çizgi ( / / ) arasına konurlar.

/i/ Dil sırtı, ortadamak ve öndamağa yaklaşır. Dudaklar fazla açmaz, hiç yuvarlaklaşmazlar.
/e/ Dil sırtı ortadamağa doğru az çok yükselir. Dudaklar fazla açmaz, hiç yuvarlaklaşmazlar.
/a/ Dil tamamen yatay kalır. Dudaklar açık. Çenelerin çok açılmaları şart değil, ama telaffuzu netleştirir.
/o/ Dil sırtının arka tarafı artdamağa doğru az çok yükselir. Dudaklar yuvarlaklaşırlar.
/u/ Dil sırtının arka tarafı artdamağa yaklaşır. Dudaklar yuvarlaklaşırlar.

47.2.    Konson

(Halk dilinde “sessiz”, bazılarına göre “ünsüz”)

Konson, vuayel olmayan her fonemdir. Laz alfabesinde P, Ô, B, M vs. harfleri ile yazılır. Lazcada konson fonemleri vuayelsiz heceyi oluşturamazlar.

[Vuayelsiz heceleri olan diller de vardır. Örnek: Çekçenin vlk  kelimesi ( kurt <köpekgillerden hayvan>); Hırvatçanın rt kelimesi (burun <karanın denize doğru uzanmış kısmı>); vs.]

47.2.1. “Sessiz” ve “sesli”

Lazcada  P, Ô, T, Û, 3, W, Ç, Ö, Ky, Üy, K, Ü, Q, F, S, Ş, X, H  harfleri ile yazılan fonemler, daima ses tellerinin titreşimi olmaksızın telaffuz edildigine göre “sessiz”dirler (halk dilinde “sert”).

B, D, Â, C, Gy, G, Z, J, Ğ, Y, R, L  harfleri ile yazılan fonemler ise fısıldamadan söylendiklerinde, daima ses tellerinin titreşimi ile telaffuz edildiğine göre “sesli”dirler (halk dilinde “yumuşak”).

Kalan üç harf  M, N, V  ile yazılan fonemler ya “sesli” ya da “sessiz” olabilirler. (/m/ ve /n/ için bkz. 47.2.2. /v/ için bkz. 47.2.4.1.)

47.2.2. Genzel konson

Laz alfabesinde  M ve N harfleri ile yazılan fonemler, genzel konsonlardır. Ağızda dudaksıl veya dilsil kapantı varken akciğerlerden gelen hava genizden geçer.

47.2.2.1. /m/ fonemi

/m/ foneminin boğumlanma bölgesi, dudak arasıdır (dudaksıl).

Lazcanın bu fonemi, kelime başında sessiz konsonun önünde bulunduğunda sessizdir. Yani ses tellerinin titreşimi olmaksızın telaffuz

edilir. Uluslar arası fonetik işaretleri (UFİ) ile [] yazılır. UFİ, köşeli parantez ([ ]) içine konur.

Örnek: []
möita kırmızı
müule kısa
mpula bulut
mtuti ayı
mûuûa kül
msüveri geyik

Bunun dışında /m/ fonemi, ses tellerinin titreşimi ile telaffuz edilir. Yani seslidir. UFİ ile [m] yazılır.

Örnek: [m]
mbuli kiraz
mcumu tuz
mgvana gübre
ma ben, beni, bana
mi kim, kimi
murunéxi yıldız

/m/ foneminin sesli olup olmaması tamamen fonem bağdaşmasına bağlıdır. Bundan dolayı iki alofonu[1] yazmak için tek bir harf yeterlidir.

43.2.2.   /n/ fonemi

/n/ foneminin boğumlanma bölgesi, alofona göre değişir: vuayel önünde bulunduğunda öndamağın ön tarafı ile dil ucu arasıdır (öndamaksıl). Konson önünde bulunduğunda o konsonun boğumlanma bölgesi ile aynı yerdir.

Örnek:
öndamaksıl [n]
nana anne
ndğa gün
artdamaksıl  [ŋ]
ngola yayla
onktalu aktarmak, bulaştırmak

Bu fonemin sesli olup olmaması yine fonem bağdaşmasına bağlıdır. Kelime başında sessiz konson önünde bulunduğunda sessiz olup diğer yerlerde sesli olur.

Örnek:
sessiz []
ntxiri fındık
néa gök
sessiz []
nüola kilit; anahtar

/n/ foneminin çeşitli alofonlarının tümü bağdaşmasaldır. Aralarında fonetik bakımından büyük farklılık göstermelerine rağmen bunları yazmak için tek bir harf yeterlidir.

47.2.3.    Genzel olmayan kapantılı konson

47.2.3.1.    /p/, /ô/, /b/

Laz alfabesinde P, Ô ve B  harfleri ile yazılan fonemler dudaksıldırlar (boğumlanma bölgeleri iki dudak arasıdır). /p/ ile /ô/ sessizdirler. /b/ ise sesli. Peki, /p/ ile /ô/ arasındaki fark nedir ?

/p/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri açık kalır. Dudaklar açılınca akciğerden gelen hava ağızdan çıkar. Arkasından bir vuayel gelirse dudaksıl kapantının açılışından bir an sonra ses telleri titremeye başlar.

/ô/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri kapalı bulunur. Dudaklar açılınca o zamana kadar ses telleri ile dudaklar arasında bulunan hava ağızdan fırlatılır. Arkasından bir vuayel gelirse dudaksıl kapantının açılışından bir an sonra ses telleri titremeye başlar. /ô/ fırlatmalı bir konsondur.

/b/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri daima titreşimlidir. Dudaklar kapalı iken de açılınca da.

[Fransızcanın /b/ fonemi, aynen Lazcadaki gibi, daima ses tellerinin titreşimi ile telaffuz edilir. Almancanın /b/ fonemi ise dudaklar kapalı iken titreşimsiz yani sessiz olup dudaksıl kapantının açıldığı andan beri ses tellerinin titreşimi ile telaffuz edilir. Her dilin kendilerine özgü fonem sistemi vardır. Aynı işaretlerin kullanılması çeşitli dillerin fonemlerinin tam aynı olmasını ifade etmemektedir.]

Örnek:
/p/ parpali kelebek
pimpili sakal
puci inek
/ô/ ôaôu dede
ôiôila çekirdek
ôici (1) gyu. ağız
(2) yul.  yüz <başın ön tarafı>
/b/ baba baba
bere çocuk
biöi erkek

[“Baba” kelimesinin Farsçası baba, Gürcücesi mama, Fransızcası papa, Yunancası babadır. Çeşitli diller arasında çocuk dilinden gelen kelimelerin tesadüfen benzeme ihtimalleri oldukça yüksektir.]

47.2.3.2.    / t/, /û/, /d/

Laz alfabesinde T, Û ve D harfleri ile yazılan fonemlerin boğumlanma bölgeleri öndamağın ön tarafı ile dil ucu arasıdır (öndamaksıl). /t/ ile /û/ sessiz, /d/ sesli.

/t/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri açık kalır. Öndamak ile dil ucu arasındaki kapantı açılınca akciğerden gelen hava ağızdan çıkar. Arkasından bir vuayel gelirse bundan bir an sonra ses telleri titremeye başlarlar.

/û/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri kapalı tutulur. Öndamak ile dil ucu arasındaki kapantı açılınca o zamana kadar ses telleri ile kapantı arasında bulunan hava ağızdan fırlatılır. Arkasından bir vuayel gelirse bundan bir an sonra ses telleri titremeye başlar. /û/ aynen /ô/ gibi fırlatmalı bir konsondur.

/d/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri daima titreşimlidir.

Örnek:
/t/ toli göz
ti baş, kafa
tuta, mtuta ay
/û/ ûaroni mevsim; hava
ûuéa sıcak
ûubi ikiz
/d/ da kız kardeş
dixa yer, arazi
doloxe içeri

devamı»     47-2»


[1] Alofon: aynı fonemi oluşturan değişkenler


Untitled Document Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve/veya Lazuri.Com'un yazılı izni olmadıkça kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz.
Lazuri.Com


DİDİ LAZURİ NENAPUNA ÇIKTI !

Lazcanın Yazıya Geçirilmesinde Tarihsel Bir Adım!...
Bugüne kadar hazırlanmış en kapsamlı Lazca sözlük

Didi Lazuri Nenapuna, 17 yıl süren detaylı bir alan araştırması ve kaynak taraması sonucu vücuda getirilmiş, Lazcanın bütün diyalektlerini karşılaştırmalı olarak ele alan, Lazca üzerine yapılmış en uzun süreli çalışma olması itibariyle alanında tek!...

  • Seri/Sıra No.: Chiviyazıları: 244/Mjora:45
  • ISBN: 978-975-9187-40-8
  • 25 Bin Lazca kelime
  • Binlerce deyim ve atasözü
  • Detaylı olarak incelenmiş fiil biçimleri
  • Türkçe ve Latince karşılıklarıyla bitki ve hayvan adları
  • Her kelime için çok sayıda Lazca örnek ve açıklama
  • 1160 sayfa / Büyük boy / Sert kapak
  • Adres: Mühürdarbağı sk. 8/1 Kadıköy İst.
  • Tel.: 0 216 414 91 13/fax: 0 216 414 97 93/e-mail: bilgi@chiviyazilari.com
Lazuri.Com |  


Sözlük & Telaffuz

Derslerin yanısıra kullanabileceğiniz diğer sayfalar:

Laz Alfabesi ve Telaffuzu
(sesli örnekler)

Türkçe-Lazca Çeviri
(Online)

Lazuri-Turkuli Nenapuna
Lazca-Türkçe Sözlük
(Windows'unuza kurup ofline kullanabileceğiniz lazuri.com'un hazırladığı ücretsiz bir programdır)


Dersler

Önsöz (Giris)
Alfabe - Alboni
Kurs 01
Kurs 02
Kurs 03
Kurs 04
Kurs 05
Kurs 06
Kurs 07
Kurs 08
Kurs 09


Grameri & Gramer

Önsöz (Giris)
Kısaltmalar / İşaretler
Gramerin tam listesi(içindekiler)

01 Fonemler
02 İsimler
03 Zamir
04 Sıfat
05 Zarf
06 Ön-edat
07 Son-edat
08 Baglaç
09 Ünlem
10 Hayvana Emir ünlemi
11 Fiil: Sınıflandırma
12 Hareket Fiili: Bildirme kipi emperfekt
13 Hareket Fiili: Bildirme kipi perfekt
14 Hareket Fiili: İstek kipi
15 Hareket Fiili: Emir kipi
16 Hareket Fiili: Yasak kipi
17 "-Na" Soneki(1) Koşullu biçim
18 "-Na" Soneki(2) Belgisiz Kelimeler
19 Hareket Fiili: Dilek kipi
20 Hareket Fiili: Yeterlik kipi emperfekt
21 Yeterlik kipi perfekt
22 Hareket Fiili: Yeterlik istek kipi
23 "-Na" Soneki(3) Yeterlik kipi-koşullu biçim
24 Yeterlik-dilek kipi
25 Hareket Fiili: Tecrübe kipi
26 Hareket Fiili: Tümleç göstergesi
27 Hareket Fiili: Ettirgen
28 Hareket Fiili: Şahıssız fiil
29 Hal değişme fiili
30 Hal fiili
31 Kopula fiili
32 Başkalaşma fiili
33 Kök öneki
34 Mamtinoba
35 Fiilimsi: Partisip
36 Fiilimsi: Olumsuz fiil-zarf
37 Fiilimsi: Olumsuz fiil-sıfat
38 Fiilimsi: Gelecek zaman fiil-sıfat
39 Fiilimsi: Fiil-isim
40 "Na-" öneki
41 Söz aktarma edatı
42 Liste: Çok köklü fiil
43 Yöresel fiil çekim farkı
44 Yöresel kelime farkı
45 Liste: Fiil başları 1
45 Liste: Fiil başları 2
46 Liste: Diğer yapım ekleri
47 Lazca fonemler 1
47 Lazca fonemler 2
47 Lazca fonemler 3
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 1
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 2

 

   

 
Copyright © 2002-2017 Lazuri.Com | Telif Hakları saklıdır.