FORUM KONUK DEFTERI MOVIE FLASH KLIPLER Lazca Dil Kursu Bildirme kipi perfekt / Gramer / Lazuri Doviguram - Lazca Öğreniyorum /

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÇEVİRİ
Türkçe'den Lazca'ya

OFLİNE ÇEVİRİ
Türkce Lazca Sözlük Programı Lazuri Font - Lazca yazı karakterleri

Kısaltmalar

gyu.

yö.tsz.

yul.

yö.lok.

atn.

yö.yyk.

fur.

yö.dyk.

viw.

yö.dtm.

ark.

yö.dtm.yyk.

arş.

yö.nsz.

xop.

eö.nsz.

sap.

eö.ynl.

fra.

eö.dnl.

ing.

eö.2nl.

lat.

dö.syk.

ös.nsz.

dö.tsz.

ös.ynl.

dö.ytl.

dö.btl.

~ / /

  Uyari: Bu sayfada Lazca sözcükler için "Alboni Font"(yazı karakteri) kullanılmıştır. "Windows \ Fonts" dizininde Alboni Font olmayanlar karakterleri yanlış görecektir. Bunun olmaması için Windows\Fonts dizinine [Alboni Font'u buradan yükleyebilirsiniz]. Ayrıntılı bilgi için Lazuri Font ya da LazuriPC sayfamızı okuyunuz.

 

13

bildirme kipi perfekt

13. Hareket fiili : Bildirme Kipi Perfekt[1]

13.1. Sade Perfekt ( Golaxtimeri[2])

Lazca hareket fiillerinin Sade Perfekt biçimleri Türkçe “-dili geçmiş zaman” ile “-mişli geçmiş zaman”ın her ikisini karşılamaktadır.

13.1.1. Yapım ve çekim

Tablo 26 : Sade perfekt
Fiil başı
(Ôriverbi)
Şahıs öneki 
(Şurişi eüoméxva)
Kök öneki
(Ôricici)
Kök
(Cici)
 Şahıs soneki
(Şurişi moüoméxva)
ø -

dolo-

gama-

go-

vs.

1. şahıs

b-, v-, p- , ô- , (m-) , ( f- )*, ø-

 

2. ve 3. şahıs

ø-

-ø-

-i- (1)

-i- (2)

-i / u-

-a- 

-o-

  Tekil  Çoğul

  sg.      pl.

1. - i ,     -i t

2. -i ,     -i t

3. - u    - es ~ - ey

*(f-) : Batı diyalektlerinde fiil kökü “-xû-” önünde “p-” değişkeninin bulunması beklendiğinde “*-pxû-” yerine “-fû-” meydana gelmektedir. bkz. 42.

Örnek: (*mo-p- + -xû-i →) mo-fû-i → mofûi : geldim

{ eö.ynl }
ûaxums atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

kırıyor

ôûaxi ben kırdım
ûaxi sen kırdın
ûaxu o kırdı
ôûaxit biz kırdık
ûaxit siz kırdınız
ûaxes onlar kırdılar

dobams ~ dobay { eö.ynl. } (sıvı) döküyorum

dovobi ~ dobobi ben döktüm
dobi sen döktün
dobes o döktü
dovobit ~ dobobit biz döktük
dobit siz döktünüz
dobes onlar döktüler

Örnek (Evuli)  

Mturi domtu* gyu. Kar yağdı.
Mtviri domtu yul. Kar yağdı.
Möima domöimu. Yağmur yağdı.
Si germaşe dişüa moği. Sen dağdan odun getirdin.
Heya sum wana Atinas skidu. viw. ark. O üç yıl Atina'da yaşadı.
Avlas lazuûepe si dobği. Avluya mısırları sen döktün.

* Kelime başında bulunan “do-”, Mamtinoba'dır. Bkz. 34.2.

Soru
ôûaxi-i ? ben kırdım mı ?
ûaxi-i ? sen kırdın mı ?
ûaxu-i ? o kırdı mı ?
ôûaxit-i ? biz kırdık mı ?
ûaxit-i ? siz kırdınız mı ?
ûaxes-i ? onlar kırdılar mı ?

Örnek (Evuli)  

Mturi domtu-i ? gyu. Kar yağdı mı ?
Mtviri domtu-i ? yul. Kar yağdı mı ?
Möima domöimu-i ? Yağmur yağdı mı ?
Hakoni lupe si ûaxi-i ? Buradaki lahanaları sen mi kırdın ?
Haüu dulya si i-i ? gyu. Bu kadar isi sen mi yaptın ?
Haüu dulya si vi-i ? viw. , ark. Bu kadar isi sen mi yaptın ?
Haüu dulya si qvi-i ? Xop., çxa. Bu kadar isi sen mı yaptın ?
Si germaşe dişüa moği-i ? Sen dağdan odun getirdin mi ?
Heya sum wana Atinas skidu-i ? viw. ark. O üç yıl Atina'da yaşadı mı ?
Avlas lazuûepe si dobği-i ? Avluya mısırları sen mi döktün ?

Olumsuz
var ôûaxi ben kırmadım
var ûaxi sen kırmadın
var ûaxu o kırmadı
var ôûaxit biz kırmadık
var ûaxit siz kırmadınız
var ûaxes onlar kırmadılar

Örnek (Evuli)  

Möima var möimu. Yağmur yağmadı.
Mturi var mtu . gyu. Kar yağdı.
Avlas lazuûepe si var dobği. Avluya mısırları sen dökmedin.
Ham svara tenepe var nöarey. fur. arş. Bu kitabı başkaları yazmadı.
Ham svara şüvapek var nöares. atn. Bu kitabı başkaları yazmadı.
Avlaşi dişüape ma var ôûaxi. Avludaki odunları ben kırmadım.

Not: “Ben mi kırdım ?” ve “Ben kırdım mı ?” biçimleri arasındaki fark vurgu ile sağlanır.  

Olumsuz soru
var ôûaxi-i ? ben kırmadım mı ?
var ûaxi-i ? sen kırmadın mı ?
var ûaxu-i ? o kırmadı mı ?
var ôûaxit-i ? biz kırmadık mı ?
var ûaxit-i ? siz kırmadınız mı ?
var ûaxes-i ? onlar kırmadılar mı ?

Örnek (Evuli)  

Hakoni lupe si var ûaxi-i ? Buradaki lahanaları sen kırmadın mı ?
Si var moxti-i ? Sen gelmedin mi ?
Si Lazuri ôaramiti var iüitxi-i ? Sen Lazca masal okumadın mı ?
Si dişüape var moği-i ? Odunları sen getirmedin mi ?
Si çkar Lazuri var öari-i ? Sen hiç Lazca yazmadın mı ?

13.1.2. Sade perfekt + -sis, -si    [Batı]

{eö.ynl}
ûaxums
atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

kırıyor

Atina
ôûaxisis kırdığım zaman, kırdığımda
ûaxisis kırdığın zaman, kırdığında
ûaxusis kırdığı zaman, kırdığında
ôûaxitis kırdığımız zaman, kırdığımızda
ûaxitis kırdığınız zaman, kırdığınızda
ûaxesis kırdıkları zaman, kırdıklarında

Çamlıhemşin, Arûaşeni
Yöresel iki değişkeni gözlemlenmektedir.
ôûaxisi ~ ôûaxisu: kırdığım zaman, kırdığımda
ûaxisi  ~ ûaxisu  
ûaxusi ~ ûaxusu  
ôûaxiti ~ ôûaxitu  
ûaxiti  ~ ûaxitu  
ûaxesi ~ ûaxesu  

13.1.3. Sade perfekt + -iz ~ -is [Viwe]

Viwe
ôûaxiyiz ~ ôûaxiyis: kırdığım zaman, kırdığımda
ûaxiyiz ~ ûaxiyis  
ûaxuyiz ~ ûaxuyis  
ôûaxitiz ~ ôûaxitis  
ûaxitiz   ~ ûaxitis  
ûaxesiz ~ ûaxesis  

13.1.4. Sade perfekt + -şi  [Arkabi, Xopa, Çxala]

Arkabi, Xopa, Çxala
ôûaxişi: kırdığım zaman, kırdığımda
ûaxişi  
ûaxuşi  
ôûaxitşi  
ûaxitşi  
ûaxesşi  

Örnek (Evuli)

oxorişen moptişi evden geldiğimde
oxorişa moxtuşi  o, eve geldiğinde
noğaşa vidişi  çarşıya gittiğimde
tronis doxedişi  sen sandalyeye oturduğunda  
qvinçi ôöopitşi  kuşu yakaladığımızda

13.1.5. Sade perfekt + şi   [Atina]

Bu biçim Atina diyalektlerinde “Na-”lı cümlemsi içinde kullanılmaktadır. Örnekleri için bkz. 40.5.

13.1.6. var + Sade perfekt + şa

{eö.ynl}
ûaxums
atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

kırıyor

var ôûaxi şa : (geçmişte) ben kırmadan
var ûaxişa : (geçmişte) sen kırmadan
var ûaxuşa : (geçmişte) o kırmadan
var ôûaxitşa : (geçmişte) biz kırmadan
var ûaxitşa : (geçmişte) siz kırmadan
var ûaxesşa : (geçmişte) onlar kırmadan

Örnek (Evuli)  

Him oxorişa var moxûuşa var dobincini. arş. O, eve gelmeden (gelmediği sürece) yatmadım.
Himuk dulya var oçodinuşa oxorişe var idu. atn. O, işini bitirmeden eve gitmedi.
Aşelak nana-muşi var âiruşa var dicinu. atn. Aşela annesini görmeden yatmadı.

13.1.7. Sade perfekt + şüala

doôi şüala ben yapar yapmaz
mofûi şüala ben gelir gelmez
idi şüala sen gider gitmez
doxedes şüala onlar oturur oturmaz
eviselit şüala biz kalkar kalkmaz
gamaxûi şüala sen çıkar çıkmaz

Örnek (Evuli)  

Dulya voçodini şüala si komoxti. Ben işleri bitirir bitirmez sen geldin.
Si moxti şüala ma dovinciri. Sen gelir gelmez ben uyudum.
Si uwvi şüala kodoxedu. Sen (ona) söyler söylemez o oturdu.
Ma oxorişe gamafûi şüala si oxorişe kamaxti. Ben evden çıkar çıkmaz o eve girdi.

13.1.8. Sade perfekt + şüule ~ üule

doôi şüule : (geçmişte) ben yaptıktan sonra
mofûi şüule : (geçmişte) ben geldikten sonra
idi şüule : (geçmişte) sen gittikten sonra
doxedes şüule : (geçmişte) onlar oturduktan sonra
eviselit şüule : (geçmişte) biz kalktıktan sonra
gamaxûi şüule : (geçmişte) sen çıktıktan sonra
giwvi üule çxa.: (geçmişte) ben sana söyledikten sonra

Örnek (Evuli)  

Dulyape doôi şüule vidi do devicini. atn. İşleri yaptıktan sonra gidip yattım.
Si moxûi şüule ma vidi. Sen geldikten sonra ben gittim.
Si idi şüule oxori oiöu. Sen gittikten sonra ev yandı.
Ma giwvi üule iya oxo(r)işe komoxtu. çxa. Ben sana söyledikten sonra o, eve geldi.

13.1.9. ôi ~ ôri gyu.

Atinaôi + Sade Perfekt + -şe

ôi moxûişe: (geçmişte) sen gelmeden evvel
ôi moxûuşe: (geçmişte) o gelmeden evvel
ôi moxûesşe: (geçmişte) onlar gelmeden evvel
ôi vidişe: (geçmişte) ben gitmeden evvel

Arûaşeni: ôri + Sade Perfekt + -şa

ôri ognişa : (geçmişte) sen duymadan önce
ôri gâirişa : (geçmişte) ben seni görmeden önce
ôri moxûişa : (geçmişte) sen gelmeden evvel
ôri moxûuşa : (geçmişte) o gelmeden evvel
ôri moxûesşa : (geçmişte) onlar gelmeden evvel

13.1.10. Ôri + Sade Perfekt   [Çamlıhemşin-Mwanu]

ôri ôi : (geçmişte) ben yapmadan önce
ôri i : (geçmişte) sen yapmadan önce
ôri u : (geçmişte) o yapmadan önce
ôri ôit : (geçmişte) biz yapmadan önce
ôri it : (geçmişte) siz yapmadan önce
ôri ey : (geçmişte) onlar yapmadan önce

13.1.11. Muöo + perfekt : -ir -mez / as soon as

Muöo üuçxe gistvinu ğalis kododolu. Ayağı kayar kaymaz dereye düştü.
Muöo moxtu alis kodolomabu. Gelir gelmez bana sarıldı.
Muöo doxedu bere-muşi iüitxu. Oturur oturmaz çocuğunu sordu.
Wiwila muöo bâiri doôwami. Yılanı görür görmez geberttim.

13.2. “Dorûun”lu perfekt

Geçmişte meydana gelen bir eylemden daha önce gerçekleşip bitmiş başka bir eylemi anlatan biçimdir. Bu biçim Sade perfekt biçimi arkasına “dorûun” edatı konarak oluşturulur. Yöreye göre “doûûun ~ doûu ~ dorûu” gibi değişkenleri bulunmaktadır. Hopa ve Borçka diyalektlerinde bu biçim bulunmamaktadır.

{ eö.ynl }
ûaxums
atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

kırıyor

Arkabi
ma ôûaxi dorûun : ben kırmıştım
si ûaxi dorûun : sen kırmıştın
hemuk ûaxu dorûun : o kırmıştı
çku ôûaxit dorûun : biz kırmıştık
tkva ûaxit dorûun : siz kırmıştınız
hentepek ûaxes dorûun : onlar kırmıştı

Ayrıca Atina'da:
“ma ôûaxi dorûu, si ûaxi dorûu, himuk ûaxu dorûu ...”.
Viwe'de:
“ma ôûaxi doûûun, si ûaxi doûûun, heyak ûaxu doûûun ...”.

Örnek (Evuli)

Divepe-ti komoxtes dorûun. Devler de gelmişlerdi.
Divepe komoxtes dorûun-i ? Devler gelmişler miydi ?
Divepe var moxtes dorûun-i ? Devler gelmemişler miydi ?
Ma si üoçi doüwopxi dorûun. Ben seni adam etmiştim .
Jur bere, şkurnaten doûüobes dorûun. İki çocuk korkudan saklanmışlardı.
Hamora [3] şakis eçi do viûoşkit ndğa golilu dorûun. Bu zamana kadar otuz yedi gün geçmişti.

13.3. “Ereûli perfekt

Bir önceki maddede anlatılan “Dorûun”lu perfekt ile aynı anlam taşıyan biçimdir. Xopa ve Çxala diyalektlerinde bulunmaktadır.

Xopa , Çxala
ma ôûaxereûi: ben kırmıştım
si ûaxereûi  
emuk ûaxereûu  
çkin ôûaxereûit  
tkvan ûaxereûit  
entepek ûaxereûes  

13.4. “ Doren”li perfekt

13.4.1. Yapım

Bu biçim Sade perfekt biçimine “donu ~ don ~ do ~ doren” eklenip oluşturulur.

13.4.2. Kullanım (Oxmaru)

Ma ôûaxi doren.
(1) Ben çok emin değilim ama sanırım yaptım. Muhtemelen bu işi yapmış olmalıyım.[4]
(2) gyu. Benim yakın geçmişte (bir şey) kırmam gerekiyordu, kırdım. Önemli olan o işi halletmemdi. Dolaysıyla, şimdi artık ne zaman, ne de nasıl kırdığım önemli değildir.

(1) Eylemin muhtemelen yapıldığını anlatır.
(2) [Batı diyalektlerinde] yakın geçmişte yapılması gereken bir eylemin artık yapıldığını, ancak ne zaman, nasıl, niçin, hangi araçla, kiminle vs. yapıldığı önem taşımadığını gösterir.

ma ôûaxi doren
si ûaxi doren
hemuk ûaxu doren
çku ôûaxit doren
tkva ûaxit doren
hentepek ûaxes doren

Örnek(Evuli)

Üoçik andğas beres üitxu doren. Adam bir gün çocuğa sordu.[5]
Si mutu var tkvi doren-i ? Sen bir şey söylemedin mi ?
Baba-muşik iâiéinu doren. Babası güldü.
Şeyûani Lazişe moxtu doren. Şeytan Laza geldi.
Baba-muşik hamus ar dukyani kogunwku doren. Babası buna bir dükkan açtı.

13.5. “Ere”li perfekt

Hopa ve Borçka-İçkale'de bulunan biçimdir. Serbest değişkeni “-ele” yaygındır. Eylemin muhtemelen yapıldığını anlatır.

ma ôûaxere ~ ôûaxele: sanırım ben yaptım
si ûaxere ~ ûaxele  
emuk ûaxeren ~ ûaxelen  
çkin ôûaxeret ~ ôûaxelet  
tkvan ûaxeret ~ ûaxelet  
entepek ûaxerenan ~ ûaxelenan  

[1] Perfekt: Gerçekleşip bitmiş olan eylemi anlatan biçimdir (< lat . perfectus).
[2] Golaxtimeri: Bu terim “Geçmiş zaman” teriminin karşılığı olarak önerilmiştir .
[3] hamora: (<ham+ora) Geçmişte bilinen bir zaman dilimini gösterdiği için bitişik yazılmıştır. “Bu zaman=şimdi” anlamında değildir.
[4] Türkçede bulunan Miş'li zaman (en çok “başkasının söylediğine göre” anlamına gelir) ile karıştırmayınız.
[5] Nüans bakımından “sormuş”tan “sordu” tercümesi daha uygun görülmüştür. Yalnız, eğer masal dili ise Türkçe tercümesi muhakkak “sormuş” şeklinde olurdu.


Untitled Document Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve/veya Lazuri.Com'un yazılı izni olmadıkça kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz.
Lazuri.Com


DİDİ LAZURİ NENAPUNA ÇIKTI !

Lazcanın Yazıya Geçirilmesinde Tarihsel Bir Adım!...
Bugüne kadar hazırlanmış en kapsamlı Lazca sözlük

Didi Lazuri Nenapuna, 17 yıl süren detaylı bir alan araştırması ve kaynak taraması sonucu vücuda getirilmiş, Lazcanın bütün diyalektlerini karşılaştırmalı olarak ele alan, Lazca üzerine yapılmış en uzun süreli çalışma olması itibariyle alanında tek!...

  • Seri/Sıra No.: Chiviyazıları: 244/Mjora:45
  • ISBN: 978-975-9187-40-8
  • 25 Bin Lazca kelime
  • Binlerce deyim ve atasözü
  • Detaylı olarak incelenmiş fiil biçimleri
  • Türkçe ve Latince karşılıklarıyla bitki ve hayvan adları
  • Her kelime için çok sayıda Lazca örnek ve açıklama
  • 1160 sayfa / Büyük boy / Sert kapak
  • Adres: Mühürdarbağı sk. 8/1 Kadıköy İst.
  • Tel.: 0 216 414 91 13/fax: 0 216 414 97 93/e-mail: bilgi@chiviyazilari.com
Lazuri.Com |  


Sözlük & Telaffuz

Derslerin yanısıra kullanabileceğiniz diğer sayfalar:

Laz Alfabesi ve Telaffuzu
(sesli örnekler)

Türkçe-Lazca Çeviri
(Online)

Lazuri-Turkuli Nenapuna
Lazca-Türkçe Sözlük
(Windows'unuza kurup ofline kullanabileceğiniz lazuri.com'un hazırladığı ücretsiz bir programdır)


Dersler

Önsöz (Giris)
Alfabe - Alboni
Kurs 01
Kurs 02
Kurs 03
Kurs 04
Kurs 05
Kurs 06
Kurs 07
Kurs 08
Kurs 09


Grameri & Gramer

Önsöz (Giris)
Kısaltmalar / İşaretler
Gramerin tam listesi(içindekiler)

01 Fonemler
02 İsimler
03 Zamir
04 Sıfat
05 Zarf
06 Ön-edat
07 Son-edat
08 Baglaç
09 Ünlem
10 Hayvana Emir ünlemi
11 Fiil: Sınıflandırma
12 Hareket Fiili: Bildirme kipi emperfekt
13 Hareket Fiili: Bildirme kipi perfekt
14 Hareket Fiili: İstek kipi
15 Hareket Fiili: Emir kipi
16 Hareket Fiili: Yasak kipi
17 "-Na" Soneki(1) Koşullu biçim
18 "-Na" Soneki(2) Belgisiz Kelimeler
19 Hareket Fiili: Dilek kipi
20 Hareket Fiili: Yeterlik kipi emperfekt
21 Yeterlik kipi perfekt
22 Hareket Fiili: Yeterlik istek kipi
23 "-Na" Soneki(3) Yeterlik kipi-koşullu biçim
24 Yeterlik-dilek kipi
25 Hareket Fiili: Tecrübe kipi
26 Hareket Fiili: Tümleç göstergesi
27 Hareket Fiili: Ettirgen
28 Hareket Fiili: Şahıssız fiil
29 Hal değişme fiili
30 Hal fiili
31 Kopula fiili
32 Başkalaşma fiili
33 Kök öneki
34 Mamtinoba
35 Fiilimsi: Partisip
36 Fiilimsi: Olumsuz fiil-zarf
37 Fiilimsi: Olumsuz fiil-sıfat
38 Fiilimsi: Gelecek zaman fiil-sıfat
39 Fiilimsi: Fiil-isim
40 "Na-" öneki
41 Söz aktarma edatı
42 Liste: Çok köklü fiil
43 Yöresel fiil çekim farkı
44 Yöresel kelime farkı
45 Liste: Fiil başları 1
45 Liste: Fiil başları 2
46 Liste: Diğer yapım ekleri
47 Lazca fonemler 1
47 Lazca fonemler 2
47 Lazca fonemler 3
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 1
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 2

 

   

 
Copyright © 2002-2017 Lazuri.Com | Telif Hakları saklıdır.