FORUM KONUK DEFTERI MOVIE FLASH KLIPLER Lazca Dil Kursu Mamtinoba / Gramer / Lazuri Doviguram - Lazca Öğreniyorum /

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÇEVİRİ
Türkçe'den Lazca'ya

OFLİNE ÇEVİRİ
Türkce Lazca Sözlük Programı Lazuri Font - Lazca yazı karakterleri

Kısaltmalar

gyu.

yö.tsz.

yul.

yö.lok.

atn.

yö.yyk.

fur.

yö.dyk.

viw.

yö.dtm.

ark.

yö.dtm.yyk.

arş.

yö.nsz.

xop.

eö.nsz.

sap.

eö.ynl.

fra.

eö.dnl.

ing.

eö.2nl.

lat.

dö.syk.

ös.nsz.

dö.tsz.

ös.ynl.

dö.ytl.

dö.btl.

~ / /

  Uyari: Bu sayfada Lazca sözcükler için "Alboni Font"(yazı karakteri) kullanılmıştır. "Windows \ Fonts" dizininde Alboni Font olmayanlar karakterleri yanlış görecektir. Bunun olmaması için Windows\Fonts dizinine [Alboni Font'u buradan yükleyebilirsiniz]. Ayrıntılı bilgi için Lazuri Font ya da LazuriPC sayfamızı okuyunuz.

 

34

mamtinoba

34.      Mamtinoba(Olumluluk vurgulama ekleri)

Dört çesit mamtinoba vardır.

“o
“do
“menda
“ko

Mamtinoba, fiillerin en başına gelen ektir. “Na-”lı cümlemsilerde ve fiilimsilerde (fiil-isim, fiil-sıfat, fiil-zarf) kullanılmaz.

 

32.1. Mamtinoba “o

Mamtinoba “o-” ile Fiil-isim başeki “o-”yu karşılaştırınız. bkz. 39.1.2.

Fiil başı “o-” ile karşılaştırınız. bkz. 45.5.3.

Daima vurgulu telaffuz edilir.
Başlı fiillerde[1] kullanılmaz.
Sadece şahıslı fiillerin başına gelir.
Fiilin kök öneki “ø-” ise Emperfekt biçimlerde kullanılmaz.
Fiilin kök öneki “i-(2)” veya “i-/ u-” ise Emperfekt biçimlerde de kullanılır.

üpmi ~ ôöüomi: yedim
oüpmi ~ oôöüomi: (elbette) yedim
varüpmi ~ var ôöüomi: yemedim
üpmare ~ ôöüomare: yiyeceğim
oüpmare ~ oôöüomare : (elbette) yiyeceğim
var üpmare ~ var ôöüomare: yemiyeceğim
üpmarûu ~ ôöüomaûûi: yiyecektim
oüpmarûu ~ oôöüomaûûi: (elbette) yiyecektim
var üpmarûu ~ var ôöüomaûûi: yemiyecektim

Pşvi içtim
opşvi (elbette ki) içtim
var pşvi içmedim
ôövi yaktım
oôövi (elbette ki) yaktım
var ôövi yakmadım
ôöopi yakaladım
oôöopi (elbette ki) yakaladım
var ôöopi yakalamadım
pçi yedirdim
opçi (elbette ki) yedirdim
var pçi yedirmedim

Mamtinoba “o-” arkasına gelen /i/ fonemi bazen /y/ ’ye dönüşür.

o + işüpmu = oişüpmu = oyşüpmu yenildi
o + iöu = oiöu= oyöu yandı
o + inûalu = oinûalu = oynûalu karıştı
o + inûalerûu = oinûalerûu = oynûalerûu karışıyordu

Aşağıdaki Mamtinoba’lı ile Mamtinobasız cümleleri karşılaştırınız.

Mik şüpmu ? Kim yedi ?
Nanak şüpmu. Anne yedi. (Eylemi yapan kişiyi vurgular)
Nanak oşüpmu. Anne yedi. (Yapılan eylemi vurgular)
Kçinik gyari öu. Yaşlı kadın yemek pişirdi.
Kçinik gyari oöu. Yaşlı kadın yemek pişirdi.
Ma berepes uşüuri pçi. Ben çocuklara elma yedirdim.
Ma berepes üuri opçi. Ben çocuklara elma yedirdim.

Aşağıdaki iki fiil, Batı diyalektlerinde Mamtinoba “o-”ludur. (Doğu diyalektlerinde bu iki fiilin karşılığı, Mamtinoba “o-” değil, Fiil başı “o-” ile başlamaktadır. bkz. 45.53.

vudvi ~ budvi gyu. gözlerimi yumdum
ovudvi ~ obudvi gyu. (elbette ki) gözlerimi yumdum
var vudvi ~ budvi gyu. gözlerimi yummadım
vupşi ~ bupşi gyu. (ona ait bir şeyi) doldurdum
ovupşi ~ obupşi gyu. (elbette ki) (ona ait bir şeyi) doldurdum
var vupşi ~ var bupşi gyu. (ona ait bir şeyi) doldurmadım

Emperfekt biçimlerle kullanımı
ovuşüpmam onun olan bir şeyi yiyorum
ogişüpmams o, sana ait olan bir şeyi yiyor
ovupşam ona dolduruyorum
ogipşam sana dolduruyorum
omipşams o bana dolduruyor
ovudum (gözümü) yumuyorum
ovunûalam onun yerine karıştırıyorum
ominûalaman onlar bana ait olan bir şeyi karıştırıyorlar

32.2. Mamtinoba “do- ”

Mamtinoba “do- ” ile fiil başı “do- ”yu karşılaştırınız. bkz. 45.6., 45.7.

 

32.2.1.  Biçim

“d-” : “i, o, u” önünde

“d(v)-” : “a” önünde

Ayrıca, Pazar diyalektlerinde “vi-, vu-, mi-, gi-” önünde bulunduğunda “de-” şeklini alır.

 

32.2.2.  Kullanım(Oxmaru)

Başlı fiillerde kullanılmaz.
Daima vurgulu telaffuz edilir (Vuayel önünde “d-, dv-” şeklini aldığında vurgusu hemen arkasına gelen vuayele geçer.)
Fiilin kök öneki “ø-” ise Emperfekt biçimlerde kullanılmaz.
Fiilin kök öneki “i-(2)” veya “i-/ u-” ise Emperfekt biçimlerde de kullanılır.

Aşağıdaki örneklerde kullanımı gösterilmiştir.

ôûaxi kırdım
doôûaxi (tabi ki) kırdım
var ôûaxi kırmadım
ôwopxi tamir ettim
doôwopxi (tabii ki) tamir ettim
var ôwopxi tamir etmedim.
vuwvi ~ buwvi ona söyledim
dovuwvi ~ dobuwvi (elbette ki) ona söyledim
var vuwvi ~ var buwvi ona söylemedim
vucoxi ~ bucoxi[2] onu çağırdım
dovucoxi ~ dobucoxi (tabi ki) onu çağırdım
var vucoxi ~ var bucoxi onu çağırmadım
 pçxi yıkadım
dopçxi (tabii ki) yıkadım
var pçxi yıkamadım
ôöadi çaktım
doôöadi (tabii ki) çaktım
var ôöadi çakmadım

Şimdiki zamanda kullanımı
-      (do+uxenams =) duxenams
ona, onun için, onun yerine yapıyor.
-      (do+ixenams =) dixenams
kendisi için yapıyor.
-      (do+unövalams =) dunövalams
ona, onu için, onun yerine inek sağıyor.
“do-”nun “dv-”ye dönüşümü
-     (do + axenu =) dvaxenu
yapabildi; istemiyerek yaptı
-     (do + aoropu =) dvaropu
sevdi; sevdalandı
-     (do + aşüpmu =) dvaşüpmu gyu.
yiyebildi istemiyerek yedi
-     (do + aöüomu=) dvaöüomu yul.
yiyebildi; istemiyerek yedi

Pazar’daki “de-”nin örnekleri
-     devicini = dovicini: yattım
-     devuyi = dovuyi: (onun bir şeyini) yaptım
-     devuwvi = dovuwvi: ona söyledim
-     devuwopxi = dovuwopxi: (onun bir şeyini) yaptım, tamir ettim

Aşağıdaki Mamtinoba’lı ile Mamtinoba’sız örneklerini karşılaştırınız.

Ma da-şüimis oxori vuüpdi. Ben kız kardeşime ev inşa ettim.
Da-şüimis oxori vuüpdi. Ben kız kardeşime ev inşa ettim.
Ma da-şüimis oxori devuüpdi. Ben kız kardeşime ev inşa ettim.

32.3. Mamtinoba “menda

32.3.1.  Biçim

“mend-”: vuayel önünde

“mende-” : “vi- ~ bi-, vu- ~ bu-, mi-, gi-” önünde

32.3.2.  Kullanım(oxmaru)

Mamtinoba “menda-” ancak, “gitmek”, “götürmek” ya da “göndermek” anlamına gelen çok az sayıda fiilde kullanılmaktadır.

Başlı fiillerde kullanılmaz.
Genellikle Emperfekt biçimlerde kullanılmaz (Pazar diyalektlerinde istisna bulunmaktadır).

Pazarlı veya Çamlıhemşinli Laz iseniz konuştuğunuz Lazcada iki çeşit “menda-” eki var olduğunu biliyorsunuz.

menduyonams (1): (Canlı bir varlığı) götürüyor.
menduyonams (2) : (Canlı bir varlığı) zorla alıp götürüyor; ısrar ederek alıp götürüyor.

Cuma-muşis a korme menduyonu: Erkek kardeşinden (zorla, ısrar ederek) tavuk aldı, alıp götürdü.
Cuma-muşis korme var menduyonu: Erkek kardeşinden (zorla/ israr ederek) tavuk almadı.

menduğams (1): (Cansız bir varlığı) götürüyor.
menduğams (2) : (Cansız bir varlığı) zorla alıp götürüyor; ısrar ederek alıp götürüyor.

Da-şüimis a xami mendevuği. Kız kardeşimden (zorla/ ısrar ederek) bir bıçak aldım.
Da-şüimis xami var mendevuği. Kız kardeşimden (zorla/ ısrar ederek) bir bıçak almadım.

“Menduyonams”(1) ile “menduğams”(1)’deki “mend-” eki burada anlatılan Mamtinoba’dır. “Menduyonams”(2) ile “menduğams” (2)’deki “mend-” eki ise fiilbaşıdır. bkz. 45.39.

idu gitti
mendaxûu[3] (mutlaka) gitti
var idu gitmedi
voşüvi ~ boşüvi gitmesine izin verdim
mendavoşüvi gönderdim, gitmesine izin verdim
var voşüvi göndermedim, gitmesine izin vermedim.
vuncğoni ~ buncğoni gönderdim (cansız)
mendevuncğoni (mutlaka) gönderdim
var vuncğoni göndermedim
vupini ~ bupini (hayvanları) güttüm
mendevupini güttüm
var vupini gütmedim

“Menda-” bazı şahıssız fiillerin başına gelebilir.

 ilven gidiliyor
mendilven (muhakkak) gidiliyor
var ilven gidilmiyor ~ gidilmez

Atina, şimdiki zamanda kullanımı

Beres obiraşe menduğams. (1-Mamtinoba) Çocuğa oyuncak götürüyor. (2-Fiilbaşı) Çocuktan zorla oyuncağı alıyor.
Mitis ôi uüitxaşe noğaşe mendulun. Kimseye sormadan çarşıya gidiyor.

32.4. Mamtinoba “ko-”

32.4.1.  Biçim

“k-” : vuayel önünde

“ho-” : Hopa[4] ve Çxala’da bazen “ko-” yerine söylenir

32.4.2.  Kullanımı (Oxmaru)

(a)    Başlı fiiller ile kullanılır.
(b)   Bazen başsız fiiller ile de kullanılır.
(c)    Daima vurgulu telaffuz edilir. Vuayel önünde “k-” şeklini aldığında vurgusu hemen arkasına gelen vuayele geçer.

moxûi gel
komoxti (muhakkak) gel
mot mulur[5] gelme
doxedi otur
kodoxedi (muhakkak) otur
mot doxedur oturma
moği getir
komoği (muhakkak) getir
mot moğam getirme
péadi baktım; sınadım
kopéadi (kesinlikle) baktım
var péadi bakmadım
bâiri gördüm
kobâiri (kesinlikle) gördüm
var bâiri görmedim
amaxûu girdi
kamaxûu (kesinlikle) girdi
var amaxûu girmedi
extu yukarı çıktı
kextu (kesinlikle) yukarı çıktı
var extu yukarı çıkmadı

Aşağıdaki Mamtinoba’lı ve Mamtinoba’sız örnekleri karşılaştırınız.

Mi moxûu ? Kim geldi ?
Nana moxûu. Anne geldi. (Gelen kişinin anne olduğunu vurgular
Nana moxûu-i ? Anne mi geldi ? (Gelen kişinin anne olup olmadığı soruluyor)
Nana komoxûu-i ? Anne geldi mi ? (Annenin gelip gelmediği soruluyor. Annenin gelmesi bekleniyordu)
Ho, nana komoxûu. Evet, anne geldi. (Annenin geldiğini vurgular)
Karûali mevoncğonu. Mektup gönderdim.
Karûali komevoncğonu. Mektubu gönderdi. (Gönderilmesi beklenen mektubu gönderdi.)
Mazaôu meyemiülimu. Bana nezle bulaştırdı. (Bu beklenen bir durum değildi)
Mazaôu komeyemiülimu. Bana uyuzu bulaştırdı. (Nihayet, beklendiği gibi)
Lazuri a méiüa mişüun. Az da olsa Lazca biliyorum.
Lazuri méiüa mişkun. Lazcayı az biliyorum.
Lazuri a méiüa komişüun. Bildiğim Lazca az, çok değil.
Lazuri komişüun. Lazcayı biliyorum.
Ma néaşe cefûi. Ben gökten indim. (Burada önemli olan yapılan eylemden çok eylemin çıkış noktasıdır yani inilen yerin “gök” olması)
Ma néaşe kocefûi. Ben gökten indim. (Burada önemli olan “inmek” eylemidir.)


[1] Başlı fiil: Fiil başı ile başlayan fiil.
[2] Arûaşeni diyalektlerinde “vuoxi~ buoxi”, Atina diyalektlerinde “vuyoxi”
[3] Lazca gitmek fiili çok köklüdür. bkz. 17.
[4] Ayrıca, Sapanca, Akçakoça, İzmit vs. yerlerde yaşayan 93 Harbi göçmeni Lazlar Xopa ve Batumi diyalektleri kullanmayı sürdürmektedir.
[5] Lazca gelmek fiili çok köklüdür. bkz. 42.


Untitled Document Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve/veya Lazuri.Com'un yazılı izni olmadıkça kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz.
Lazuri.Com


DİDİ LAZURİ NENAPUNA ÇIKTI !

Lazcanın Yazıya Geçirilmesinde Tarihsel Bir Adım!...
Bugüne kadar hazırlanmış en kapsamlı Lazca sözlük

Didi Lazuri Nenapuna, 17 yıl süren detaylı bir alan araştırması ve kaynak taraması sonucu vücuda getirilmiş, Lazcanın bütün diyalektlerini karşılaştırmalı olarak ele alan, Lazca üzerine yapılmış en uzun süreli çalışma olması itibariyle alanında tek!...

  • Seri/Sıra No.: Chiviyazıları: 244/Mjora:45
  • ISBN: 978-975-9187-40-8
  • 25 Bin Lazca kelime
  • Binlerce deyim ve atasözü
  • Detaylı olarak incelenmiş fiil biçimleri
  • Türkçe ve Latince karşılıklarıyla bitki ve hayvan adları
  • Her kelime için çok sayıda Lazca örnek ve açıklama
  • 1160 sayfa / Büyük boy / Sert kapak
  • Adres: Mühürdarbağı sk. 8/1 Kadıköy İst.
  • Tel.: 0 216 414 91 13/fax: 0 216 414 97 93/e-mail: bilgi@chiviyazilari.com
Lazuri.Com |  


Sözlük & Telaffuz

Derslerin yanısıra kullanabileceğiniz diğer sayfalar:

Laz Alfabesi ve Telaffuzu
(sesli örnekler)

Türkçe-Lazca Çeviri
(Online)

Lazuri-Turkuli Nenapuna
Lazca-Türkçe Sözlük
(Windows'unuza kurup ofline kullanabileceğiniz lazuri.com'un hazırladığı ücretsiz bir programdır)


Dersler

Önsöz (Giris)
Alfabe - Alboni
Kurs 01
Kurs 02
Kurs 03
Kurs 04
Kurs 05
Kurs 06
Kurs 07
Kurs 08
Kurs 09


Grameri & Gramer

Önsöz (Giris)
Kısaltmalar / İşaretler
Gramerin tam listesi(içindekiler)

01 Fonemler
02 İsimler
03 Zamir
04 Sıfat
05 Zarf
06 Ön-edat
07 Son-edat
08 Baglaç
09 Ünlem
10 Hayvana Emir ünlemi
11 Fiil: Sınıflandırma
12 Hareket Fiili: Bildirme kipi emperfekt
13 Hareket Fiili: Bildirme kipi perfekt
14 Hareket Fiili: İstek kipi
15 Hareket Fiili: Emir kipi
16 Hareket Fiili: Yasak kipi
17 "-Na" Soneki(1) Koşullu biçim
18 "-Na" Soneki(2) Belgisiz Kelimeler
19 Hareket Fiili: Dilek kipi
20 Hareket Fiili: Yeterlik kipi emperfekt
21 Yeterlik kipi perfekt
22 Hareket Fiili: Yeterlik istek kipi
23 "-Na" Soneki(3) Yeterlik kipi-koşullu biçim
24 Yeterlik-dilek kipi
25 Hareket Fiili: Tecrübe kipi
26 Hareket Fiili: Tümleç göstergesi
27 Hareket Fiili: Ettirgen
28 Hareket Fiili: Şahıssız fiil
29 Hal değişme fiili
30 Hal fiili
31 Kopula fiili
32 Başkalaşma fiili
33 Kök öneki
34 Mamtinoba
35 Fiilimsi: Partisip
36 Fiilimsi: Olumsuz fiil-zarf
37 Fiilimsi: Olumsuz fiil-sıfat
38 Fiilimsi: Gelecek zaman fiil-sıfat
39 Fiilimsi: Fiil-isim
40 "Na-" öneki
41 Söz aktarma edatı
42 Liste: Çok köklü fiil
43 Yöresel fiil çekim farkı
44 Yöresel kelime farkı
45 Liste: Fiil başları 1
45 Liste: Fiil başları 2
46 Liste: Diğer yapım ekleri
47 Lazca fonemler 1
47 Lazca fonemler 2
47 Lazca fonemler 3
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 1
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 2

 

   

 
Copyright © 2002-2017 Lazuri.Com | Telif Hakları saklıdır.