FORUM KONUK DEFTERI MOVIE FLASH KLIPLER Lazca Dil Kursu Lazca Fonemleri - 2/3 - / Gramer / Lazuri Doviguram - Lazca Öğreniyorum /

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÇEVİRİ
Türkçe'den Lazca'ya

OFLİNE ÇEVİRİ
Türkce Lazca Sözlük Programı Lazuri Font - Lazca yazı karakterleri

Kısaltmalar

gyu.

yö.tsz.

yul.

yö.lok.

atn.

yö.yyk.

fur.

yö.dyk.

viw.

yö.dtm.

ark.

yö.dtm.yyk.

arş.

yö.nsz.

xop.

eö.nsz.

sap.

eö.ynl.

fra.

eö.dnl.

ing.

eö.2nl.

lat.

dö.syk.

ös.nsz.

dö.tsz.

ös.ynl.

dö.ytl.

dö.btl.

~ / /

  Uyari: Bu sayfada Lazca sözcükler için "Alboni Font"(yazı karakteri) kullanılmıştır. "Windows \ Fonts" dizininde Alboni Font olmayanlar karakterleri yanlış görecektir. Bunun olmaması için Windows\Fonts dizinine [Alboni Font'u buradan yükleyebilirsiniz]. Ayrıntılı bilgi için Lazuri Font ya da LazuriPC sayfamızı okuyunuz.

 

47

Lazca Fonemleri - 2/3 -

47.2.3.3.    /é/, /w/, /â/

Laz alfabesinde é, w ve â  harfleri ile yazılan fonemleri tasvir etmeden önce örneklerini veriyoruz. Çünkü bu harfler Türk alfabesinde yoktur.

Örnek:
/é/ méxuli armut
néa gök
éxeni, néxeni at
/w/ wana yıl
wiwila yılan
wamwami kirpik
/â/ âiru gördü
gunâe uzun
neâi ceviz

Bu fonemlerin boğumlanma bölgeleri, öndamağın ön tarafı ile dil ucu arasıdır (öndamaksıl). /é/ ile /w/ sessiz, /â/ seslidir.

/é/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri açık kalır. Öndamak ile dil ucu arasındaki kapantı açılınca dil ucu, öndamağa oldukça yakın yerde kalıp çok dar hava geçiş yolunu bırakır. Akciğerden gelen hava bu yoldan geçerken ovma ile [s] konsonunu oluşturur. Arkasından bir vuayel gelirse dil ucu öndamaktan uzaklaşıp o vuayelin telaffuzu için gereken şekli alır. Aynı zamanda yani [s] konsonu bitince ses telleri titremeye başlarlar. Kapantılı olarak başlayıp ovmalı olarak biten bu tip fonemlere “afrike konson” denir.

/é/ fonemi uluslararası fonetik işareti (UFİ) ile [ts] yazılır. Dikkat ediniz: bir kapantılı konson (örneğin [t]) ile arkasından gelen boğumlanma bölgesi aynı (veya çok yakın) olan bir ovmalı konson (bu örnekte [s]) birlikte otomatik olarak bir afrike konson oluşturmaz.

Bir örnek: Ordu'nun ilçelerinden biri Fatsa'dır. “Fatsa” kelimesinde, /t/ foneminin telaffuzu bittikten sonra ancak /s/ fonemininki başlar. Yani,

(1)   /t/ için öndamağın ön tarafı ile dil ucu arasında kapantı olur.

(2)   Kapantı açılınca dil ucu bir kere öndamaktan uzaklaşıp az çok geniş bir hava geçiş yolunu bırakır.

(3)   Akciğerden gelen hava bu yoldan geçer (birinci hecenin sonu).

(4)   Dil ucu yeniden öndamağa yaklaşıp /s/ için çok dar hava geçiş yolunu oluşturur.

(5)   Akciğerden gelmeye devam eden hava, bu yolda ovma ile /s/ fonemini oluşturur.

Gördüğünüz gibi, Türkçe bilip de Lazca bilmeyenlere “Lazcanın é harfi Fatsa'nın “ts” si gibi okunur” demek, dilbilimsel açıdan yanlıştır.

/w/ fonemi, aynen /é/ fonemi gibi kapantılı olarak başlayıp ovmalı olarak biten afrike bir konsondur. Ama fırlatmalıdır. Öndamağın ön tarafı ile dil ucu arasında kapantı olduğunda ses telleri kapalı tutulur. Kapantı açılıp öndamak ile dil ucu arasında çok dar hava geçiş yolu olunca o zamana kadar ses telleri ile kapantı arasında bulunan hava [s] konsonunu oluşturarak ağızdan fırlatılır. Arkasından bir vuayel gelirse öndamaktan uzaklaşıp o vuayelin telaffuzu için gereken şekli alır. Aynı zamanda, yani [s] konsonu bitince ses telleri tiremeye başlar. UFİ ile [ts'] yazılır.

/â/ fonemi, telaffuz edildiğinde ses telleri daima titreşimlidir. Sesli ve afrike; UFİ ile [dz] yazılır.

47.2.3.4.    /ç/, /ö/, /c/

Laz alfabesinde Ç, Ö, C  ile yazılan fonemlerin boğumlanma bölgeleri, ön damağın orta veya arka kısmı ile dil ucu arasıdır (arkadamaksm: 4.8pt">

Örnek:
/ç/ eçi yirmi
çoderi bitmiş
maçinden hapşırıyorum
/ öami ilaç
öumani sabah
manöaren yazabibiyorum
/c/ cori katır
cuma erkek kardeş
oncğore ayıp
ezmoce rüya

47.2.3.5.    / ky/, /üy/, /gy/

Laz alfabesinde ikişer harf ile yazılan /ky/, /üy/ ve /gy/ fonemlerinin boğumlanma bölgeleri, ortadamak artdamak sınırı ile dil sırtının orta kısmı arasıdır (ortadamak-artdamaksıl).

/ky/, sessiz, fırlatmasız, UFİ [ki]

/üy/, sessiz, fırlatmalı, UFİ [ki']

/gy/, sesli, UFİ [gi]

Bu üç fonem, Lazcanın Batı diyalektlerinde hiç rastlanmaz.

Örnek:
/ky/
kyona ışık
kyuntu hantal
/üy/ müyapu çakal
/gy/ gyari, gyai yemek
gyobaâgu üstüne bastı
gyubams emziriyor

47.2.3.6. /k/, /ü/, /g/

Laz alfabesinde K, Ü, G harfleri ile yazılan fonemlerin boğumlanma bölgeleri alofona göre değişir.  

(1)   /a/, /e/, /o/, /u/ önünde: artdamak ile dil sırtının arka kısmı arası (artdamaksıl).

(2)   /i/ önünde: ortadamak ile artdamağın sınırı ile dil sırtının orta kısmı arası (ortadamak-artdamaksıl).

(/i/ önünde /k/ ile /ky/, /ü/ ile /üy/, /g/ ile /gy/ fonemleri, fonetik farklılıklarını kaybedip fonoloji bakımından nötralize olurlar.)  

/k/, sessiz, fırlatmasız, UFİ [k] ~ [ki]

/ü/, sessiz, fırlatmalı, UFİ [k'] ~ [ki']

/g/, sesli, UFİ [g] ~ [gi]

Örnek:
/k/ [k] korme, kotume tavuk
kva taş
kçe beyaz
kçini beyaz saçlı
/k/ [ki] çkimi benim
Turki Türk
/ü/ [k'] üalati sepet
oüovatu kesmek
üerüeli simit
/ü/ [ki'] üibri, üirbi diş
üinçi kuş
/g/ [g] guri yürek
gza yol
gamaçaman satıyorlar
gunâe uzun
/g/ [gi] ginze uzun xop. çxa
giskun, giçkin sen biliyorsun

[Türk alfabesinde kullanılan K harfi, iki ayrı fonemi göstermektedir. Biri, /k/, kar, kasa, katil, kanun gibi kelimelerde (halk dilinde kalın K). Öbürü, /ki /, kâr, kâğıt, imkân gibi kelimelerde (halk dilinde “ince K”).

İlk bakışta yazım kılavuzunun verdiği düşüncenin tam tersine kar ile kâr arasında var olan fonetik farklılığı, vuayelin değil, konsonundur. “Türkçenin K'sı” ile başka dillerin benzer fonemlerini karşılaştırırken bunu daima aklımızda tutmamız gerekmektedir.]

[ Buna paralel olarak Türk alfabesinde kullanılan G harfi yine iki çeşit ayrı fonemi göstermektedir. Biri, /g/, gar, otogar, galiba, gayet vs. kelimelerde (halk dilinde “kalın G”); öbürü, /gi/, gâvur, rüzgâr, tezgâh vs kelimelerde (halk dilinde “ince G”).]

47.2.3.7.    /q/

Laz alfabesinde Q harfi ile yazılan fonemin boğumlanma bölgesi, artdamağın en arka kısmında küçük dilin bulunduğu yer ile dil kökü arasıdır (küçükdilsil).

Sadece Hopa ve Borçka diyalektlerinde bulunan bu fonem, sessiz fırlatmalı bir konson olup bazen kapantılı, bazen kapantısız telaffuz edilir. Üç çeşit serbest alofonu bulunmaktadır: kapantılı [q'], kapantılı afrike [qχ'] ve ovmalı [χ'].

Örnek:
qvinçi kuş
qoropa sevgi, sevda, aşk
qomuri erik
maqaqi su kurbağası
luqu lahana
qurâeni üzüm

47.2.4.    Ovmalı konson

[Ovmalı konson empresyonist terimle “fısıltılı, vızıltılı, ıslıklı, hışırtılı, hırıltılı” vs denilir.]

Lazcanın kapantısız konson fonemleri, boğumlanma şekline göre dört gruba ayrılır: ovmalı, yaklaşmalı, çarpmalı ve kenarsıl. Ovmalılardan başlayalım.

43.2.4.1.    Ovmalı /f/, /v/

/f/ foneminin boğumlanma bölgesi, üst dişler ile alt dudak arasıdır (dudakdişsil). Bu fonem sessizdir.

Örnek:
sifûeri atmaca
farfalams ışıldıyor
ofidi, ofridi kaş

/v/ foneminin iki grup alofonu vardır. Biri dudak-dişsil (boğumlanma bölgesi üst dişler ile alt dudak arası); öbürü dudaksıl (boğumlanma bölgesi iki dudak arası).

(1)     Dudak-dişsil ovmalı

(a) sesli  UFİ/ IPA, [v]

Örnek:
ovro, orvo sekiz
vit on
gverdi yarım, yarı

(b) yarı-sessiz, yarı-sesli

/v/ fonemi, sessiz konson arkasında bulunduğunda, akciğerden gelen havanın dudak dişsil ovması başladıktan sonra ses tellerinin titreşimi başlar. Fonem, sessiz olarak başlayıp sesli olarak biter. [f] ile [v]'nin karışımı gibi bir duygu verir. Fonetik işareti kullanarak ya [  ] (sessizlenmiş [v]) ya [fv] ( [f ] gibi başlayan [v]) ya da [fv] ( [v] gibi biten [f]) yazılabilir. Bu tip bağdaşmada /v/ fonemi ile /f/ foneminin sınırı belli değildir.

Örnek:
mtvasen kar yağacak
möüveri yul. kurumuş
növeri gyu. kurumuş
msva (kuşlardaki) kanat
imçviru yul. yüzdü

(2)     Dudaksıl yaklaşmalı

Bazı yörede /k/, /ü/, /g/, /q/, /ş/, /x/ ve /ğ/ konsonlarının arkasında bulunan /v/ fonemi /a/ (ve çok seyrek olarak /e/ ile /i/ ) önünde dudaksıl yaklaşmalı olarak telaffuz edilir. UFİ, [w].

Bu alofon telaffuz edildiğinde dudaklar /u/ vuayelini telaffuz edecekler gibi birbirine yaklaşıp yuvarlaklaşırlar. Hiç ovmalı değildir. [w] konsonu ile [u] vuayelinin telaffuzu o kadar yakın ki [w] için “yaklaşmalı konson” yerine “yarı vuayel” terimi de kullanılır.

Örnek: Pazar diyalektlerinde,
dopçxwi yıkadım
makwali yumurta
ôûüware söyleyeceğim
himus gwaşinen o hatırlıyor
pşware içeceğim
mçxwapa sıcak
Fındıklı diyalektlerinde,
gamatxweri evli (kadın)

devamı»     47-3»


Untitled Document Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve/veya Lazuri.Com'un yazılı izni olmadıkça kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz.
Lazuri.Com


DİDİ LAZURİ NENAPUNA ÇIKTI !

Lazcanın Yazıya Geçirilmesinde Tarihsel Bir Adım!...
Bugüne kadar hazırlanmış en kapsamlı Lazca sözlük

Didi Lazuri Nenapuna, 17 yıl süren detaylı bir alan araştırması ve kaynak taraması sonucu vücuda getirilmiş, Lazcanın bütün diyalektlerini karşılaştırmalı olarak ele alan, Lazca üzerine yapılmış en uzun süreli çalışma olması itibariyle alanında tek!...

  • Seri/Sıra No.: Chiviyazıları: 244/Mjora:45
  • ISBN: 978-975-9187-40-8
  • 25 Bin Lazca kelime
  • Binlerce deyim ve atasözü
  • Detaylı olarak incelenmiş fiil biçimleri
  • Türkçe ve Latince karşılıklarıyla bitki ve hayvan adları
  • Her kelime için çok sayıda Lazca örnek ve açıklama
  • 1160 sayfa / Büyük boy / Sert kapak
  • Adres: Mühürdarbağı sk. 8/1 Kadıköy İst.
  • Tel.: 0 216 414 91 13/fax: 0 216 414 97 93/e-mail: bilgi@chiviyazilari.com
Lazuri.Com |  


Sözlük & Telaffuz

Derslerin yanısıra kullanabileceğiniz diğer sayfalar:

Laz Alfabesi ve Telaffuzu
(sesli örnekler)

Türkçe-Lazca Çeviri
(Online)

Lazuri-Turkuli Nenapuna
Lazca-Türkçe Sözlük
(Windows'unuza kurup ofline kullanabileceğiniz lazuri.com'un hazırladığı ücretsiz bir programdır)


Dersler

Önsöz (Giris)
Alfabe - Alboni
Kurs 01
Kurs 02
Kurs 03
Kurs 04
Kurs 05
Kurs 06
Kurs 07
Kurs 08
Kurs 09


Grameri & Gramer

Önsöz (Giris)
Kısaltmalar / İşaretler
Gramerin tam listesi(içindekiler)

01 Fonemler
02 İsimler
03 Zamir
04 Sıfat
05 Zarf
06 Ön-edat
07 Son-edat
08 Baglaç
09 Ünlem
10 Hayvana Emir ünlemi
11 Fiil: Sınıflandırma
12 Hareket Fiili: Bildirme kipi emperfekt
13 Hareket Fiili: Bildirme kipi perfekt
14 Hareket Fiili: İstek kipi
15 Hareket Fiili: Emir kipi
16 Hareket Fiili: Yasak kipi
17 "-Na" Soneki(1) Koşullu biçim
18 "-Na" Soneki(2) Belgisiz Kelimeler
19 Hareket Fiili: Dilek kipi
20 Hareket Fiili: Yeterlik kipi emperfekt
21 Yeterlik kipi perfekt
22 Hareket Fiili: Yeterlik istek kipi
23 "-Na" Soneki(3) Yeterlik kipi-koşullu biçim
24 Yeterlik-dilek kipi
25 Hareket Fiili: Tecrübe kipi
26 Hareket Fiili: Tümleç göstergesi
27 Hareket Fiili: Ettirgen
28 Hareket Fiili: Şahıssız fiil
29 Hal değişme fiili
30 Hal fiili
31 Kopula fiili
32 Başkalaşma fiili
33 Kök öneki
34 Mamtinoba
35 Fiilimsi: Partisip
36 Fiilimsi: Olumsuz fiil-zarf
37 Fiilimsi: Olumsuz fiil-sıfat
38 Fiilimsi: Gelecek zaman fiil-sıfat
39 Fiilimsi: Fiil-isim
40 "Na-" öneki
41 Söz aktarma edatı
42 Liste: Çok köklü fiil
43 Yöresel fiil çekim farkı
44 Yöresel kelime farkı
45 Liste: Fiil başları 1
45 Liste: Fiil başları 2
46 Liste: Diğer yapım ekleri
47 Lazca fonemler 1
47 Lazca fonemler 2
47 Lazca fonemler 3
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 1
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 2

 

   

 
Copyright © 2002-2017 Lazuri.Com | Telif Hakları saklıdır.