FORUM KONUK DEFTERI MOVIE FLASH KLIPLER Lazca Dil Kursu Bildirme kipi emperfekt / Gramer / Lazuri Doviguram - Lazca Ögreniyorum /

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÇEVİRİ
Türkçe'den Lazca'ya

OFLİNE ÇEVİRİ
Türkce Lazca Sözlük Programı Lazuri Font - Lazca yazı karakterleri

Kısaltmalar

gyu.

yö.tsz.

yul.

yö.lok.

atn.

yö.yyk.

fur.

yö.dyk.

viw.

yö.dtm.

ark.

yö.dtm.yyk.

arş.

yö.nsz.

xop.

eö.nsz.

sap.

eö.ynl.

fra.

eö.dnl.

ing.

eö.2nl.

lat.

dö.syk.

ös.nsz.

dö.tsz.

ös.ynl.

dö.ytl.

dö.btl.

~ / /

  Uyari: Bu sayfada Lazca sözcükler için "Alboni Font"(yazı karakteri) kullanılmıştır. "Windows \ Fonts" dizininde Alboni Font olmayanlar karakterleri yanlış görecektir. Bunun olmaması için Windows\Fonts dizinine [Alboni Font'u buradan yükleyebilirsiniz]. Ayrıntılı bilgi için Lazuri Font ya da LazuriPC sayfamızı okuyunuz.

 

12

bildirme kipi emperfekt

12. Hareket Fiili: Bildirme Kipi Emperfekt[1]

12.1. Sade Emperfekt(Hustineri ora ~ Hawineri ora)

12.1.1. Yapım

Tablo 21: Sade Emperfekt olumlu A, B, C tipi çekim
Bu tabloda Mamtinoba [*1] ve Tümleç göstergesi[2] gösterilmemiştir.
Fiil başı [*2]
(Ôriverbi)
Şahıs öneki 
(Şurişi eüoméxva) [*3]
Kök öneki
(Ôricici)[*4]
Kök
(Cici)
Aspekt[3] göstergesi
(Aspekti mwiramu)
 Şahıs soneki
(Şurişi moüoméxva)
 ø- [sıfır],

dolo-,

gama-,

go-

vs.

 1. ve 2. şahıs

 

b-, v-, p-, ô-,

(m-), ø-

 

3. şahıs

ø-

 ø-,

i-(1),

i-(2),

i/ u-,

o-,

a-,

   A tipi çekim

-ø-

 
B tipi çekim

-am, -ap

-um, -up

-om, -op

-im, -ip

-em, -ep

C tipi çekim

-mer, -mar [*5]

Açıklama
[*1] Mamtinoba:
Mamtinoba,bu çalışmada Lazca fiillerin en başına gelen “o-, do-, menda-, ko-” eklerinin genel adı olarak önerilmiş Lazca bir terimdir. Türkçe tercümesi “Olumluluk vurgulama ekleri”dir. bkz. 29.
[*2] Fiil başı: Fiil başı, bu çalışmada “dolo-: dar ve dikine derinliği olan iç mekana”, “gama-: yatay derinliği olan kapalı iç mekandan dışarıya”, “go-: (1) etrafını, etrafına, (2) çarçabuk” gibi Lazca fiil öneklerinin genel adı olarak önerilmiş terimdir. Listesi için bkz. 41.
[*3]  Şahıs öneki: b-, v-, p-, ô-, (m-)

a) Vuayel (a, i, o, u) önünde üç yöresel değişken (b-, v-, ô-) vardır.
b) Konson önünde

b1) Konson iki-dudaksıl (p, ô, b, m) ise ø- (Bu kurala uymayan yöresel veya kişisel istisnalar gözlemlenmiştir. Bu çalışmada bu konuda detaya inilmeyecektir.
b2) Konson iki-dudaksıl değilse

ô-: Fırlatmalı konson (ö, ü, q, û, w) önünde
p-: Fırlatmasız sessiz konson (ç, f, k, s, ş, t, x, é) önünde
b-: Sesli konson (c, d, g, ğ, j, l, n, r, v, y, z, â) önünde
(m-): “n” arkasında başka bir konson bulunduğunda, “b-” değişkeninin gerçekleşmesi beklenirken “b-n (+ konson)” yerine “m (+ konson)” meydana gelmektedir.

[*4] Kök öneki: Kök öneki özne ile Eylemden faydalanan veya Eyleme maruz kalan arasındaki ilişkiyi belirten ektir. bkz. 33.
[*5]Aspekt göstergesi
B tipi çekimde
, “p” ile biten biçimleri Hopa (Xopa) ve Borçka-İçkale (Çxala) diyalektlerinde bulunmaktadır. -om, -op sadece Doğu diyalektlerinde; -em, -ep, genelde çok az sayıda fiilde bulunmaktadır ama, Arhavi'nin Pilarget, Sidere, Jin-Napşit köylerinde, ettirgen fiillerde kurallı olarak kullanıldığı gözlemlenmiştir. –im (psim, psim, psims gibi), -ip çok az sayıda fiilde Doğu diyalektlerinde vardır.
C tipi çekimde, “-mar” Çxala diyalektlerinde vardır.

Not: Bir fiilde kök öneki -ø- olduğunda aspekt göstergesi çoğu zaman –um, -up olur. Bu durumda ayrıca Arhavi, Hopa ve Borçka-İçkale'de –om, -op da olur.

Fiil “-ø-”dan başka kök öneki alıyorsa, aspekt göstergesi çoğu zaman –am, -up olur.

Tablo 22: Şahıs öneki yöresel değişkenleri
Batı

Pazar5(Atina),

Çamlıhemşin,
Ardeşen-batı

Orta

Ardeşen-doğu,

Fındıklı (Viwe),
Arhavi

Doğu

Hopa,

Borçka-İçkale (Çxala)

 v-, ô-  b-, ô-  v-

Tablo 23'de gösterildiği gibi, Batı ve Orta bölgelerinde konuşulan diyalektlerde çok az sayıda fiilde “ô-” değişkeni gözlemlenmektedir. Bu diyalektler ile Doğu bölgelerinde konuşulan diyalektler arasında karşılaştırma yapıldığında Batı ve Orta bölgelerinde de eskiden var olan /q/ foneminin kaybolması ile geride /ô/ foneminin kaldığı görülmüştür.

Örnek(Evuli)                                                                       

ôorom ark. ôqorop xop. seviyorum
ôilom ark. ôqilop xop. vuruyorum, öldürüyorum

Tablo 23: Sade Emperfekt olumlu
D tipi çekim (Bu tabloda “Mamtinoba” gösterilmemiştir.)
Fiil başı
(Ôriverbi)
Şahıs öneki
Kök öneki
(Ôricici)
Kök
(Cici)
Birleşik sonek [*1]
 ø- [sıfır],

dolo-,

gama-,

go-

vs.

 1. ve 2. şahıs

 

b-, v-, p-, ô-,

(m-), ø-

 

3. şahıs

ø-

 ø-,

i-(1),

i-(2),

i/ u-,

o-,

a-,

  D-1 tipi çekim

    tekil        çoğul

     sg.          pl.

1. -ur,         -urt

2. -ur,        -urt

3. -un,       -uran, -urnan

                 -unan, -van

D-2 tipi çekim

1.  -er,    -ert

2.  -er,    -ert

3.  -en,    -eran, -ernan, -enan

[*1] D tipi çekimde aspekt göstergesini her şahıs sonekinden ayırdetmek mümkün değildir. Ayrıca üçüncü şahıs çoğulda tabloda gösterildiği gibi yöresel değişkenleri vardır.

12.1.2. Çekim

12.1.2.1. A tipi çekim (aspekt göstergesi olmayan)

{eö.nsz}*
ibgars atn. viw. ark.
ibgay fur. arş.
imgars xop. çxa.

Türkçe karşılığı: ağlıyor, ağlar

* Bu fiil Ergatif özneli nesnesiz fiildir (eö.nsz.). Eylemi yapan (=özne)* Ergatif durumda olup “-k” eki alır. Ancak, Çamlıhemşin ve Ardeşen diyalektlerinde Ergatif durum bulunmadığı için Yalın durumda olur.

Batı
 Pazar
(Atina)
Çamlıhemşin-Dikkaya
(Meüalisüirit)
 Çamlıhemşin-Topluca

(Mwanu)

ma vibgar ma vibgar ma vibgar
si ibgar si ibgar si ibgar
himuk ibgars him ibgay him ibgay
şüu vibgart şüu vibgartu şüu vibgarte
ûüva ibgart ûüva ibgartu ûüva ibgarte
hinik ibgaran hini ibgaran hini ibgaran

Doğu
Fındıklı (Viwe) Arhavi (Arkabi) Borçka-İçkale (Çxala)
ma bibgar ma bibgar ma vimgar
si ibgar si ibgar si imgar
heyak ibgars hemuk ibgars emuk imgars
çku bibgart çku bibgart çkin vimgart
tkva ibgart tkva ibgart tkvan imgart
henterek ibgaran hentepek ibgaran entepek imgaran

{eö.nsz.}*
incirs
inciy
fur. arş.

Türkçe karşılığı: gyu. uyuyor, uyur. yul. 1. uyuyor, uyur 2. yatıyor, yatar

* Bu fiil Ergatif özneli nesnesiz fiildir (eö.nsz.).

Pazar (Atina) Fındıklı (Viwe) Hopa (Xopa)
ma vincir ma bincir ma(n) vincir
si incir si incir si(n) incir
himuk incirs heyak incirs emuk incirs
şüu vincirt çku bincirt çkin vincirt
ûüva incirt tkva incirt tkvan incirt
hinik inciran henterek inciran entepek inciran

{yö.nsz.}*
möims  atn.
möiy   fur. arş.
möims
viw. ark.
möips xop.
mövips çxa.

Türkçe karşılığı: (yağmur) yağıyor, (yağmur) yağar

* Bu fiil Yalın özneli nesnesiz fiil (yö.nsz.)dir.

Möima möims. Yağmur yağıyor.
Mövima mövips. çxa. Yağmur yağıyor.

{eö.dnl}*
oroms ark.
qorops xop. çxa.

Türkçe karşılığı: seviyor

* Bu, Ergatif özneli Datif nesneli {eö.dnl} fiildir.

Not: Batı diyalektlerinde bu fiilin karşılığı hal fiilidir (bkz. 30). Çekim için bkz. 43.

Arhavi (Arkabi) Borçka-İçkale (Çxala)
ma ôorom ma ôqorop
si orom si qorop
hemuk oroms emuk qorops
çku ôoromt çkin ôqoropt
tkva oromt tkvan qoropt
hentepek oroman entepek qoropan

12.1.2.2. B tipi çekim

Aspekt göstergesi “-um, -up”

{eö.ynl}*
ûaxums atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

Türkçe karşılığı: kırıyor, kırar

* Bu, Ergatif özneli Yalın nesneli {eö.ynl.} fiildir.

Pazar Çamlıhemşin, Ardeşen Çamlıhemşin-Topluca
ma ôûaxum ma ôûaxum ma ôûaxum
si ûaxum si ûaxum si ûaxum
himuk ûaxums him ûaxuy him ûaxuy
şüu ôûaxumt şüu ôûaxumtu şüu ôûaxumte
ûüva ûaxumt ûüva ûaxumtu ûüva ûaxumte
hinik ûaxuman hini ûaxuman hini ûaxuman

Ma him ôûaxum. Ben onu kırıyorum.
Himuk him ûaxums. atn. O onu kırıyor.
Him himu ûaxuy. fur. arş. O onu kırıyor.

Fındıklı (Viwe) Arhavi (Arkabi) Xopa, Çxala
ma ôûaxum ma ôûaxum ma(n) ôûaxup
si ûaxum si ûaxum si(n) ûaxup
heyak ûaxums hemuk ûaxums emuk ûaxups
çku ôûaxumt çku ôûaxumt çkin ôûaxupt
tkva ûaxumt tkva ûaxumt tkvan ûaxupt
henterek ûaxuman hentepek ûaxuman entepek ûaxupan

{eö.dnl}, {eö.ynl}
éadums atn. viw. ark.
éaduy fur. arş.
éadups xop. çxa.gyu.
1. eö.dnl. (çocuk vs. geçici olarak) bakıyor
2. eö.ynl. (çocuk vs. sürekli) bakıyor, ilgileniyor
3. eö.dnl. deniyor, sınıyor. yul.eö.dnl. deniyor, sınıyor

eö.dnl. : Ergatif özneli Datif nesneli fiil
eö.ynl. Ergatif özneli Yalın nesneli fiil

Atina, Viwe, Arkabi Çamlıhemşin, Arûaşeni Xopa, Çxala
péadum péadum ma(n) ôûaxup
éadum éadum si(n) ûaxup
éadums éaduy emuk ûaxups
péadumt péadumtu çkin ôûaxupt
éadumt éadumtu tkvan ûaxupt
éaduman éaduman entepek ûaxupan

Şahıs son eki“-am, -ap”

ibğams ~ ibğay {eö.dnl.} kendini (kendisi için) tıraş ediyor

vibğam ~ bibğam
ibğam  
ibğams  
vibğamt ~ bibğamt
ibğamt  
ibğaman  

Not: Bu fiildeki “i” harfi eylemin kendisi için yapıldığını gösteren kök öneki (Ôricici)'dir. Bundan dolayı tercümesi “kendimi, kendim için” şeklinde yazılmalıdır.

12.1.2.3. C tipi çekim

Şahıs son eki“ -mer, -mar ”

uwomers ~ uwumers {eö.dnl.} o ona* söylüyor

vuwomer ~ buwomer ~ buwumer ~ vuwumer
uwomer ~ uwomer ~ uwumer ~ uwumer
uwomers ~ uwomers ~ uwumers ~ uwumers
vuwomert ~ buwomert ~ buwumert ~ vuwumert
uwomert ~ uwomert ~ uwumert ~ uwumert
uwomeran ~ uwomeran ~ uwumeran ~ uwumeran

Not: Yöreye göre bazen /r/ fonemi çok yumuşak söylenmekte ya da tamamen kaybolmaktadır.

* Bu fiilin birinci hecesindeki “u” harfi eylemin başkası için yapıldığını gösteren kök öneki (Ôricici)'dir. Bundan dolayı tercümesi “başkasına, başkası için, başkasınınkini, başkasının yerine” şeklinde yazılmalıdır. bkz. 33.3.

12.1.2.4. D tipi çekim

Şahıs son eki“ –ur, -er ”

ğurun {yö.nsz.} ölüyor, ölür

bğurur  
ğurur  
ğurun  
bğururt  
ğururt  
ğururan ~ ğururnan ~ ğurunan

imûen {yö.nsz} kaçıyor, kaçar

vimûer ~ bimûer
imûer  
imûen  
vimûert  ~ bimûert
imûert  
imûeran ~ imûernan ~ imûenan

12.1.2.5. İki tip çekimi olan fiiller

igzars ~ igzay ~ igzalams ~ igzalay ~ igzals {yö.nsz.} yürüyor; gidiyor

Arkabi Atina
bigzal vigzar ~ vigzalam
igzal igzar ~ igzalam
igzals igzars ~ igzalams
bigzalt vigzart ~ vigzalamt
igzalt igzart ~ igzalamt
igzalan igzaran ~ igzalaman

mtums ~ mtun ~ mtuy ~ mtvims ~ mtvips {yö.nsz}(kar) yağıyor, yağar

Mturi mtums. Kar yağıyor.
Mturi mtun.
Mtviri mtvims.
Mtviri mtvips.

ûiüums ~ ûiüun[4] {yö.nsz} gyu. damlıyor

waôums ~ waôun ~ waôups {yö.nsz} yul.  damlıyor

Örnekk(Evuli) 

Berek ipoxnams. Çocuk emekliyor.
Badik ilurams. Yaşlı adam uyukluyor.
Nandidik beres Lazuri ôaramitepe uôaramitams[5]. ark. Büyük anne çocuğa Lazca masallar anlatıyor.
Nana-çkimik onûules lazuûi xaçkums. yul. Annem bahçeye mısır ekiyor.
Ziva ziva éüuni moşomixtams. viw. AArasıra sancılanıyorum.

12.1.3. Soru

Lazca fiillerin soru şekli bütün kip ve zamanlarda fiilin sonuna “-i ” eki konarak oluşturulur.

ôûaxum-i ? ben kırıyor muyum ?
ûaxum-i ? sen kırıyor musun ?
ûaxums-i ?* o kırıyor mu ?
ôûaxumt-i ?* biz kırıyor muyuz ?
ûaxumt-i ?* siz kırıyor musunuz ?
ûaxuman-i ? onlar kırıyorlar mı ?

* Çamlıhemşin ve Ardeşen diyalektlerinde de soru şekli “ûaxums-i ?, ôûaxumt-i ?, ûaxumt-i ?”dir.

Örnek(Evuli) 

Ûiüums-i ? gyu. Damlıyor mu ?
waôums-i ? yul. Damlıyor mu ?
waôun-i ? ark. Damlıyor mu ?
Möima möims-i ? Yağmur yağıyor mu ?
Mtviri mtvips-i ? xop. çxa. Kar yağıyor mu ?
Germaşe dişüa si moğam-i ? Dağdan odunu sen mi getiriyorsun?
Avlas lazuûepe si dobğam-i ? Avluya mısırları sen mi döküyorsun ?
Lazuri ôarameti iüitxam-i ? yul. Lazca masal mı okuyorsun ?

Not: Türkçedeki “ben mi kırıyorum ?” soru biçimiyle “ben kırıyor muyum?” soru biçimi arasındaki ayrım Lazcada vurgu yoluyla yapılır. Vurgu eylemi yapanda ise “ben mi .... ? ” vurgu fiilde ise “... kırıyor muyum ?” anlamı çıkar.

12.1.4. Olumsuz(varenoba)

Lazca fiillerin olumsuz şekli, İstek kipi haricinde bütün kip[6] ve zamanlarda fiilden önce “var” edatı konarak oluşturulur.

var* ôûaxum: ben kırmıyorum
var ûaxum: sen kırmıyorsun
var ûaxums: o kırmıyor
var ôûaxumt: biz kırmıyoruz
var ûaxumt: siz kırmıyorsunuz
var ûaxuman: onlar kırmıyorlar

* “Var” edatı konson önünde çoğu zaman “va” olarak telaffuz edilmektedir. Dolayısiyle her iki şekilde de yazılabilir.

Örnek(Evuli) 

Var ûiüums. gyu. Damlamıyor.
Var waôums. yul. Damlamıyor.
Var waôun. ark. Damlamıyor.
Möima va(r) möims. Yağmur yağmıyor.
Mtviri va(r) mtvips. xop. çxa. Kar yağmıyor.
Germaşe dişüa si var moğam. Dağdan odunu sen getirmiyorsun.
Avlas lazuûepe si var dobğam. Avluya mısırları sen dökmüyorsun.
Tkva mutu var ikomt. ark. Siz bir şey yapmıyorsunuz.

12.1.5.  Olumsuz soru

var ôûaxum-i ? ben kırmıyor muyum ?
var ûaxum-i ? sen kırmıyor musun ?
var ûaxums-i ? o kırmıyor mu ?
var ôûaxumt-i ? biz kırmıyor muyuz ?
var ûaxumt-i ? siz kırmıyor musunuz ?
var ûaxuman-i ? onlar kırmıyorlar mı ?

Örnek(Evuli) 

Var ûiüums-i ? gyu. Damlamıyor mu ?
Var waôums-i ? yul. Damlamıyor mu ?
Var waôun-i ? ark. Damlamıyor mu ?
Möima va(r) möims-i ? Yağmur yağmıyor mu ?
Mtviri va(r) mtvips-i ? xop. çxa. Kar yağmıyor mu ?
Svara var iüitxam-i ? Kitap okumuyor musun ?
Nana var âirem-i ? atn. Anneyi görmüyor musun ?
Germaşe dişüa si var moğam-i ? Dağdan odunu sen getirmiyor musun?
Avlas lazuûepe si var dobğam-i ? Avluya mısırları sen dökmüyor musun ?
Lazuri ôarameti var iüitxam-i ? yul. Lazca masal okumuyor musun ?

12.2.  Emperfekt geçmiş zaman

Lazca Emperfekt geçmiş zaman, yaklaşık Türkçe gramerdeki “Geçmişte devam eden zaman”ı karşılamaktadır.

12.2.1.  Uzun biçim

Tablo 24: Emperfekt geçmiş zaman uzun biçim
Fiil başı
(Ôriverbi)
Şahıs öneki
(Şurişi eüoméxva)
Kök öneki
 (Ôricici) 
Kök
(Cici)
Aspekt göstergesi
(Aspekti mwiramu)
Zaman göstergesi
(Ora mwiramu)
Şahıs soneki  
(Şurişi moüoméxva)
 ø- [sıfır],

dolo-,

gama-,

go-

vs.

 1. ve 2. şahıs

 

b-, v-, p-, ô-,

(m-), ø-

 ø-,

i-(1),

i-(2),

i/ u-,

o-,

a-,

   -ø-  [1]

 

-am, -aô

-um, -uô

-om, -oô

-im, -iô

-em, -eô

 

-mer,        -mar

 

-ur

-er

 -û-  [2]  Tekil  Çoğul

  sg.    pl.

1. -i,    -it

2. -i,    -it

3. -u    -es ~ 

           -ey

3. şahıs

ø-

 

[1] Lazcada fırlatmalı konson (örneğin /û/ ) önünde bulunan “genzel olmayan kapantılı konson” (örneğin /p/ ) fırlatmalı (örneğin /ô/ ) olarak gerçekleşir.

[2] Zaman göstergesi “-û-” : Bu ek eylemin “şu anda gerçekleşmekte olmadığını” gösterir. Eylem ya “geçmişte gerçekleşiyordu” ya “umulmasına rağmen şimdiye kadar gerçekleşmedi” ya da “gelecekte gerçekleşmesi umuluyor.”

{eö.ynl}
ûaxums
atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

kırıyor 

ôûzxumûi: ben kırıyordum
ûzxumûi: sen kırıyordun
ûzxumûu: o kırıyordu
ôûzxumûit: biz kırıyorduk
ûzxumûit: siz kırıyordunuz
ûzxumûes ~ ûaxumûey: onlar kırıyorlardı

ibgars ~ ibgay {eö.nsz.} ağlıyorum

vibgarûi ~ bibgarûi: ağlıyordum
ibgarûi ağlıyordun
ibgarûu ağlıyordu
vibgarûit ~ bibgarûit ağlıyorduk
ibgarûit ağlıyordunuz
ibgarûes ~ ibgarûey ağlıyorlardı

Örnek(Evuli)

Teonak isûerûu. yul. Teona oynuyordu.
Si çku mçumerûit*. yul. Sen bizi izliyordun.
Ma dolonkunape bnaxumûi. gyu. Ben giyecekleri yıkıyordum.
Şanak cari xaâirumûu. atn. Şana yemek hazırlıyordu.
Şana do ma viéadeburûit. sap. Şana ve ben çalışıyorduk.

* “Mçumerûit” kelimesinin başındaki “m” Tümleç göstergesidir. bkz. 27.

Olumsuz(Varenoba)

var ôûaxumûi : ben kırmıyordum
var ûaxumûi  
var ûaxumûu  
var ôûaxumûit  
var ûaxumûit  
var ûaxumûes  

Örnek(Evuli) 

Teonak var isûerûu. yul. Teona oynamıyordu.
Si çku var mçumerûit. yul. Sen bizi izlemiyordun.
Ma dolonkunape var bnaxumûi. gyu. Ben giyecekleri yıkamıyordum.
Şanak cari var xaâirumûu. atn. Şana yemek hazırlamıyordu.
Şana do ma var viéadeburûit. sap. Şana ve ben çalışmıyorduk.

Soru

ôûaxumûi-i ? : ben kırıyor muydum ?
ûaxumûi-i ?  
ûaxumûu-i ?  
ôûaxumûit-i ?  
ûaxumûit-i ?  
ûaxumûes-i ?*  

* Çamlıhemşin ve Ardeşen diyalektlerinde de bu şekildedir.

Örnek(Evuli) 

Teonak isûerûu-i ?* yul. Teona oynuyor muydu ?
Si çku mçumerûit-i ? yul. Sen bizi izliyor muydun ?
Ma dolonkunape bnaxumûi-i ? gyu. Ben giyecekleri yıkıyor muydum ?
Şanak cari xaâirumûu-i ? atn. Şana yemek hazırlıyor muydu ?
Şana do ma viéadeburûit-i ? sap. Şana ve ben çalışıyor muyduk ?

* Soru eki “-i” önünde vuayel bulunduğunda bazen “y” telaffuz edilir, “isûerûu-yi ?” gibi.

Olumsuz soru

var ôûaxumûi-i ? ben kırmıyor muydum ?
var ûaxumûi-i ?  
var ûaxumûu-i ?  
var ôûaxumûit-i ?  
var ûaxumûit-i ?  
var ûaxumûes-i ?  

Örnek(Evuli) 

Teonak var isûerûu-i ? yul. Teona oynamıyor muydu ?
Si çku var mçumerûit-i ? yul. Sen bizi izlemiyor muydun ?
Ma dolonkunape var bnaxumûi-i ? gyu. Ben giyecekleri yıkamıyor muydum ?
Şanak cari var xaâirumûu-i ? atn. Şana yemek hazırlamıyor muydu ?
Şana do ma var viéadeburûit-i ? sap. Şana ve ben çalışmıyor muyduk ?

12.2.2.  Kısa biçim

Emperfekt geçmiş zaman kısa biçim, sadece “gitmek” anlamına gelen fiillerde gözlemlenmektedir.

Tablo 25: Emperfekt geçmiş zaman kısa biçim
Fiil başı
(Ôriverbi)
Şahıs öneki
(Şurişi eüoméxva)
Kök öneki
 (Ôricici) 
Kök
(Cici)
Zaman göstergesi
(Ora mwiramu)
Şahıs soneki  
(Şurişi moüoméxva)
ø-

ce-, ge-

golo-

me- vs.

b- ~ v- -i-(1) ø* -û- Tekil  Çoğul

1. -i,    -it

2. -i,    -it

3. -u    -es ~ -ey

* Fiil kökünün “ø”, yani sıfır olması son derece ilginçtir. Lazcada bundan başka da fiil kökü sıfır olan, yani fiil kökü olmayan ve buna rağmen belli bir anlam taşıyan örnekler vardır. bkz. 42.3.

Ceviûûi. arş. İniyordum.
Meviûûi. arş. Gidiyordum.
Mebiûi. viw. Gidiyordum.
Gebiûi. viw. ark. İniyordum.
Biûi ark. Gidiyordum.
İûes. ark. Gidiyorlardı.

12.2.3.  Emperfekt geçmiş zaman biçimi + “-şi”  [Doğu]

{eö.ynl}
ûaxums
atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

kırıyor

ôûaxumûişi: (geçmişte ben) kırarken
ûaxumûişi: (geçmişte sen) kırarken
ûaxumûuşi: (geçmişte o) kırarken
ôûaxumûitşi: (geçmişte biz) kırarken
ûaxumûitşi: (geçmişte siz) kırarken
ûaxumûesşi: (geçmişte onlar) kırarken

Örnek(Evuli)

Ar bgoruôûişi jur komoxtu. Ben bir (tane) ararken iki (tane) geldi.
Ulurûuşi, Germaüoçi konagu. Giderken, Germaüoçi'ye rastladı.
Man öiûa vorûişi onwelis bcanûi. Ben küçükken beşikte yatıyordum.
Eya noğaşa gyuluûuşi ar bere koâi(r)u. O, çarşıya giderken bir çocuk gördü.
Bureği mogimeûişi gzas ar coğori komemagu. Böreği getirirken yolda bir köpeğe rastladım.
Oktionas golobiûişi ğoma; yalis oéüerûi do inéxorûi ntoma. Dün Oktiona'ya doğru gittiğimde; sen aynaya bakıp saçını tarıyordun.

12.2.4.  Emperfekt geçmiş zaman + -şa

{eö.ynl}
ûaxums atn. viw. ark.
ûaxuy fur. arş.
ûaxups xop. çxa.

kırıyor

ôûaxumûişa (ben geçmişte) kırarken
ûaxumûişa    
ûaxumûuşa    
ôûaxumûitşa    
ûaxumûitşa    
ûaxumûesşa    

Örnek (Evuli) 

Ma dişüape ôüvatumûişa si nak orûi ? atn. Ben odunları kırarken sen neredeydin ? atn.
Si irdeûişa ma Môolis vorûi. atn. Sen büyürken ben İstanbul'daydım.
Möimûuşa opşa aşüurines. Yağmur yağarken çok korktular.
Docinuşe vulurûişa eüna niûaüulu. atn. Ben yatmaya giderken kapı çalındı.

12.2.5.  Emperfekt geçmiş zaman + şüul

Arkabi-Pilarget

bipxorûi şüul : geçmişte yerken
ôûaxumûi şüul : geçmişte kırarken
ôöaumûi şüul : geçmişte yazarken

12.3.  Emperfekt “Doren”li geçmiş zaman

Emperfekt “Doren”li geçmiş zaman, Emperfekt geçmiş zaman arkasına yöreye göre “donu ~ don ~ do ~ doren ~ ren” edatı konarak oluşturulur.

Ayrıca, Xopa ve Çxala'da “-ere ~ -ele ~ -eren ~ een” biçimi de kullanıldığı gözlemlenmiştir, “gvaüvi(r)ele (r)en”, moxte (r)en” gibi.

Ma ôûaxumûi doren Ben çok emin değilim ama sanırım kırıyordum. Muhtemelen kırıyordum.*
* Türkçede bulunan “Miş'li zaman (ençok “başkasının söylediğine göre” anlamına gelir) ile karıştırmayınız.
ûaxumûi doren
ûaxumûu doren
ôûaxumûit doren
ûaxumûit doren
ûaxumûes doren

Not: Masallarda sık sık kullanılan “doren (yul.) ” edatı Türkçe masal çevirilerinde karşılığı “mış, muş ...” olmak zorundadır. Bu “doren” edatının “miş, muş ...” ekinin verdiği anlamı aynen karşıladığını ifade etmemektedir.


[1] Emperfekt: Gerçekleşip bitmemiş olan hareket veya hali anlatan biçimdir (<lat. imperfectus). Hareket ise, ya “genelde yapılır” ya “şimdi yapılıyor” ya da “geçmişte yapılıyordu”. Hal ise, ya “genelde öyledir” ya “şimdi öyledir” ya da “geçmişte öyle idi”.
[2] Tümleç göstergesi bkz. 26.
[3]  Aspekt: (<lat. aspectus.) Dilbilimde, Emperfekt, Perfekt gibi terimlerin genel adıdır.
[4] “damlıyor” anlamında “comöiy ~ gyomöims” fiilini kullanan yöreler vardır.
[5] “uôaramitams: ona anlatıyor” kelime başındaki “u-”, kök öneki'dir. bkz. 33.3.
[6] Olumlu ve olumsuz ayrımı olmayan Yasak kipi ve Emir kipinden burada söz edilmemiştir.


Untitled Document Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve/veya Lazuri.Com'un yazılı izni olmadıkça kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz.
Lazuri.Com


DİDİ LAZURİ NENAPUNA ÇIKTI !

Lazcanın Yazıya Geçirilmesinde Tarihsel Bir Adım!...
Bugüne kadar hazırlanmış en kapsamlı Lazca sözlük

Didi Lazuri Nenapuna, 17 yıl süren detaylı bir alan araştırması ve kaynak taraması sonucu vücuda getirilmiş, Lazcanın bütün diyalektlerini karşılaştırmalı olarak ele alan, Lazca üzerine yapılmış en uzun süreli çalışma olması itibariyle alanında tek!...

  • Seri/Sıra No.: Chiviyazıları: 244/Mjora:45
  • ISBN: 978-975-9187-40-8
  • 25 Bin Lazca kelime
  • Binlerce deyim ve atasözü
  • Detaylı olarak incelenmiş fiil biçimleri
  • Türkçe ve Latince karşılıklarıyla bitki ve hayvan adları
  • Her kelime için çok sayıda Lazca örnek ve açıklama
  • 1160 sayfa / Büyük boy / Sert kapak
  • Adres: Mühürdarbağı sk. 8/1 Kadıköy İst.
  • Tel.: 0 216 414 91 13/fax: 0 216 414 97 93/e-mail: bilgi@chiviyazilari.com
Lazuri.Com |  


Sözlük & Telaffuz

Derslerin yanısıra kullanabileceğiniz diğer sayfalar:

Laz Alfabesi ve Telaffuzu
(sesli örnekler)

Türkçe-Lazca Çeviri
(Online)

Lazuri-Turkuli Nenapuna
Lazca-Türkçe Sözlük
(Windows'unuza kurup ofline kullanabileceğiniz lazuri.com'un hazırladığı ücretsiz bir programdır)


Dersler

Önsöz (Giris)
Alfabe - Alboni
Kurs 01
Kurs 02
Kurs 03
Kurs 04
Kurs 05
Kurs 06
Kurs 07
Kurs 08
Kurs 09


Grameri & Gramer

Önsöz (Giris)
Kısaltmalar / İşaretler
Gramerin tam listesi(içindekiler)

01 Fonemler
02 İsimler
03 Zamir
04 Sıfat
05 Zarf
06 Ön-edat
07 Son-edat
08 Baglaç
09 Ünlem
10 Hayvana Emir ünlemi
11 Fiil: Sınıflandırma
12 Hareket Fiili: Bildirme kipi emperfekt
13 Hareket Fiili: Bildirme kipi perfekt
14 Hareket Fiili: İstek kipi
15 Hareket Fiili: Emir kipi
16 Hareket Fiili: Yasak kipi
17 "-Na" Soneki(1) Koşullu biçim
18 "-Na" Soneki(2) Belgisiz Kelimeler
19 Hareket Fiili: Dilek kipi
20 Hareket Fiili: Yeterlik kipi emperfekt
21 Yeterlik kipi perfekt
22 Hareket Fiili: Yeterlik istek kipi
23 "-Na" Soneki(3) Yeterlik kipi-koşullu biçim
24 Yeterlik-dilek kipi
25 Hareket Fiili: Tecrübe kipi
26 Hareket Fiili: Tümleç göstergesi
27 Hareket Fiili: Ettirgen
28 Hareket Fiili: Şahıssız fiil
29 Hal değişme fiili
30 Hal fiili
31 Kopula fiili
32 Başkalaşma fiili
33 Kök öneki
34 Mamtinoba
35 Fiilimsi: Partisip
36 Fiilimsi: Olumsuz fiil-zarf
37 Fiilimsi: Olumsuz fiil-sıfat
38 Fiilimsi: Gelecek zaman fiil-sıfat
39 Fiilimsi: Fiil-isim
40 "Na-" öneki
41 Söz aktarma edatı
42 Liste: Çok köklü fiil
43 Yöresel fiil çekim farkı
44 Yöresel kelime farkı
45 Liste: Fiil başları 1
45 Liste: Fiil başları 2
46 Liste: Diğer yapım ekleri
47 Lazca fonemler 1
47 Lazca fonemler 2
47 Lazca fonemler 3
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 1
48 İki boyutlu fiil çekim tabloları 2

 

   

 
Copyright © 2002-2017 Lazuri.Com | Telif Hakları saklıdır.